Da li ste za vojnu neutralnost Crne Gore?

 

U jeku medijskog spinovanja, laži i intenzivne kampanje za ulazak Crne Gore u NATO, te navodno rastućeg trenda popularnosti te ideje među ovdašnjim narodom, pomislio sam da bi bilo zanimljivo organizovati svojevrsni neformalni referendum na internetu, kao jedinom slobodnom mediju u Crnoj Gori. Stoga sve koji budu čitali ove redove pozivam da se izjasne o tom pitanju odgovorom na gore ponuđeni upitnik.

Smatram da je ovo bitno, jer među našim političarima postoji težnja da se ovo pitanje izmjesti van narodnog plebiscita u Parlament, koji u ovom pitanju kod nas najbolje pokazuje sve manjkavosti parlamentarne ili predstavničke demokratije. Naravno, kad je riječ o instaliranoj “američkoj demokratiji”, budući da u SAD narodni plebiscit je eksces i svrab, tamo se čak i ratovi (Irak, Avganistan, Srbija, Libija…) vode ne samo bez referenduma, nego i bez glasanja u parlamentu. Jer zaista je nepojmljivo da je preko 65% građana protiv ulaska u NATO, dok je skoro isto toliko parlamentaraca za NATO.

nato-ne-e1396330769572-455x320

Svakodnevno smo svjedoci sve intenzivnije kampanje za ulazak u NATO, pod pritiskom Zapada, a pogotovo u svijetlu trenutne geopolitičke situacije u svijetu. Pa tako, Đukanovićeva posjeta SAD treba da posluži kao dokaz njegove posvećenosti u ostvarivanju američkih interesa, u šta spada i ulazak u NATO. Ako su zaista dobili te “obećavajuće riječi podrške”, poziv za članstvo se slobodno može očekivati u Velsu. Za uzvrat, oni treba da podrže njega u ovoj predstojećoj kampanji. Tačnije, sve ovo je dio te kampanje. Od kad su im “predali dokaze o Telekomu da to istraže”, NATO kampanja je iznenada postala vrlo agresivna! Drugim riječima, Vašingtonu odgovaraju “lideri sa prošlošću” koje uvijek mogu da ucjenjuju.
I ne samo to, nego se naš premijer potrudio da uđe u istoriju “neprijateljskim izjavama protiv Rusije i pridruživanju EU sankcijama”. Pored toga što se time dokazao kao nepokolebljivi agent Zapada i njihovih interesa, Đukanović je nastavio da podstiče još jedan trend u ovoj natovskoj kampanji, a to je plasiranje različitih nebuloza kad je u pitanju bezbjednost, ovoga puta idući u krajnost izmišljanja prijetnji po tu bezbjednost i stabilnost. A pošto Crna Gora po svaku cijenu želi da ostane “faktor stabilnosti u regionu”, onda je logično što u toj ulozi reaguje na sve te “prijetnje”. Tako,  Đukanović je ocijenio da je lako uočiti međuzavisnost između krize u Ukrajini i “napora na destabilizaciji Balkana”: “Ukoliko se uspjesi na nekim drugim, prividno udaljenim područjima, počev od Sirije, Irana, Ukrajine, shvate kao ohrabrenje za antinatovsku politiku u regionu, onda moramo dodatno biti zabrinuti i za stabilnost i budućnost zapadnog Balkana, pa rekao bih i za kredibilnost NATO-a“.

Sa druge strane, ni opozicionari nisu napravili jasan otklon od politike integracija u NATO, čak štaviše, mnogi su ukazivali da Đukanović nije dovoljno posvećen tom pitanju, da se ne trudi dovoljno. Eto, kao da su mu otvorili mogućnost da ih ovako srdačnim druženjem sa Bajdenom i MekKejnom opovrgne, vjerovatno u nastojanju da sebe predstave kao bolje izvršitelje tog zadatka, te da njima treba predati tu štafetu. Nažalost, njima ovakav treba. A izgleda i nama.
U suštini, smatram da ovakva uniformisana spoljna politika i vlasti i opozicije, okrenuta “evroatlantizmu”, ide na ruku isključivo Đukanoviću, koji će ostati miljenik Zapada sve dok ne povuče kakav pogrešan potez. Ali naš Milo je dobro naučio lekcije nekih svojih prethodnika, a istorija pokazuje da mu politički zaokreti nisu problem. Takva politička akrobatika uz onu ranije pominjanu “prošlost” jesu sposobnosti koje “lider” neke kolonije i treba da posjeduje.

Sve u svemu, dugoročno, što se i jednih i drugih tiče, ova zemlja je odavno prodata, u toku je samo nadmetanje ko će da uzme veći dio kolača.
No, to nikako ne znači da mi, kao građani ove zemlje treba da se pomirimo sa time, niti da smo nekako amnestirani odgovornosti za ovu pogubnu i “majmunsku” politiku koju naši lideri vode, ako nas o tome ne pitaju. Pitaju nas, dakako, uvijek i na svim izborima, a mi im dajemo podršku, svojim glasovima održavamo ovaj Sistem u postojanju.

Nakon ovog kratkog osvrta na trenutnu situaciju u Crnoj Gori, posvetio bih se dalje pitanju vojne neutralnosti. O tome sam već govorio u svom tekstu: Vojna neutralnost Crne Gore

 

Koncept vojne neutralnosti (izvor: http://www.zastonato.org/)

ŠTA JE TO NEUTRALNOST?

Vojna neutralnost ima dvojako značenje. Po izbijanju rata između drugih država, ona podrazumeva neučešće neutralne države u tom ratu. Neutralna zemlja ostaje po strani sukoba, bez bilo kakvih vojnih, političkih ili finansijskih obaveza da potpomogne jednu ili drugu zaraćenu stranu. Neutralna država održava veze sa zaraćenim stranama, tj. ne prekida diplomatske ili privredne odnose. U obavezi je da ne pomaže vojno sukobljene strane i da ih jednako tretira.

U savremenim međunarodnim odnosima, u doba mira, vojna neutralnost podrazumeva uzdržavanje od članstva u vojnim alijansama, tačnije u NATO kao preostalom vojnom savezu posle Hladnog rata. Razlog za uzdržavanje od članstva je jednostavan: ulaskom u NATO, država na sebe preuzima obavezu „kolektivne odbrane“, koja podrazumeva ne samo pravo na odbranu u slučaju napada na nju, već i obavezu odbrane u slučaju napada na bilo koju članicu NATO (na osnovu čl. 5 osnivačkog akta NATO iz 1949. godine). Obaveza „kolektivne odbrane“ je nespojiva sa konceptom neutralnosti.

Neutralnost kao promenljiva kategorija

Kao što su međunarodni odnosi promenljiva kategorija, tako se i neutralnost prilagođava pravilima međunarodnog poretka. Neutralnost 18. i 19. veka nije ista kao neutralnost 21. veka. Sistem kolektivne bezbednosti, koji su uvele Ujedinjene nacije, je promenio koncept neutralnosti iz ranijeg perioda, prevashodno zbog obaveza država koje imaju na osnovu članstva u UN. Takođe, priključenje EU ima uticaj na neutralnost država shodno obavezama koje proističu iz članstva. Ipak, savremeni koncept neutralnosti je kompatibilan i članstvu u UN i članstvu u EU, o čemu svedoči niz neutralnih država članica ovih organizacija. Neutralnost jedino nije kompatibilna obavezama koje proističu iz članstva u NATO, jer je NATO u osnovi vojni savez, sa političkom dimenzijom.

Međunarodna obaveza poštovanja neutralnosti

Neutralnost podrazumeva prava i obaveze kako neutralne države, tako i ostalih država u odnosu na neutralnu državu. Poštovanje neutralnosti jedne zemlje u sukobima je garantovano „Konvencijom o poštovanju prava i obaveza neutralnih zemalja i osoba u slučaju rata na zemlji“ (Haška konvencija iz 1907. godine) i drugim konvencijama koje su usvojene tokom Druge Haške konferencije. Srbija, zajedno sa 110 zemalja sveta (uključujući zemlje EU, SAD, Rusiju i Kinu) je obavezana ovim Konvencijama. Pogledajte tekst Haške konvencije iz 1907. godine – linkhttp://avalon.law.yale.edu/20th_century/hague05.asp

Obaveze neutralne zemlje i strana u ratu u pogledu neutralnosti

Prema Haškim konvencijama, zaraćene strane su dužne da poštuju nepovredivost neutralne države. Na njenoj teritoriji se ne sme voditi rat. U slučaju da zaraćene strane ipak uđu na njenu teritoriju, neutralna zemlja ima pravo na odbranu, tj. može pribeći oružanoj sili. Ako strana vojska prebegne na teritoriju neutralne zemlje, ona će ih razoružati i deportovati. Sa druge strane, neutralna zemlja je dužna da sve povlastice i privilegije koje pruži jednoj zaraćenoj strani, omogući i drugoj. Neutralna zemlja ne sme dozvoliti tranzit vojske, vozila, municije ili opreme zaraćenih strana, i ne sme omogućiti postavljanje sredstava komunikacija zaraćenih strana na svojoj teritoriji. Neutralna zemlja ne sme dopustiti regrutaciju boraca na svojoj teritoriji, ali nije odgovorna ako pojedinci prelaze granicu i priljučuju se zaraćenim stranama. Privredna delatnost sa zaraćenim stranama je dozvoljena, čak i ako se radi o izvozu oružja, municije ili materijala koji može da se koristi za ratovanje. Imovina neutralne države na teritoriji zaraćenih zemalja je zaštićena i ona ne može biti predmet oduzimanja za vojne potrebe. Teritorijalne vode neutralne zemlje su nepovredive. Zabranjeno je ustupanje brodova neutralne države zaraćenim stranama (ali je izvoz brodova, municije i ratnog materijala dozvoljen). Strani brodovi zaraćenih strana u lukama neutralne zemlje ne smeju biti duže od 24 sata (u suprotnom mogu biti zaplenjeni). Sipanje goriva za ratne brodove zaraćenih strana je dozvoljeno, ali samo onoliko koliko je potrebno da brod doplovi do svoje matične zemlje.

Pravo na odbranu

Proglašenjem neutralnosti država šalje dve poruke: da neće učestovati u ratovima trećih zemalja i da se neće učlanjivati u vojne saveze. Proglašenje neutralnosti ne znači da se zemlja odriče prava na odbranu, koje je danas garantovano i Poveljom UN. Tokom svetskih ratova, neutralne zemlje su isticale da će se braniti u slučaju napada, neke od njih čak navodeći da će se priključiti suprotnom taboru ako ih neko napadne (što je služilo za odvraćanje Nemačke od napada). Švajcarska je tokom Drugog svetskog rata oborila 26 aviona u svom vazdušnom prostoru i deportovala preko 200 pilota, a da nijedna zaraćena strana nije uložila protest zbog ovih akcija, smatrajući da je u pitanju pravo na odbranu i na zaštitu neutralnosti.

Neutralnost ne znači izolaciju

Nijedna neutralna zemlja se nije priključila NATO, već one održavaju veze sa savezom preko programa Partnerstvo za mir. Program im omogućava da same odlučuju o nivou, vrsti i intenzitetu veza koje imaju sa NATO, bez obaveza koje nameće članstvo u NATO. Na taj način, neutralne zemlje se čuvaju od nametanja obaveza spolja u osetljivoj sferi bezbednosti, zadržavajući dovoljno manevarskog prostora da samostalno, u skladu sa svojim državnim interesima, određuju spoljnopolitičke i vojne prioritete.

Unutar Evropske unije postoji pet neutralnih zemalja: Švedska, Finska, Austrija, Irska i Malta. Način proglašenja neutralnosti, razlozi za proglašenje i vreme proglašenja neutralnosti su različiti od zemlje do zemlje. Neutralnost je prihvatljiv koncept sa stanovišta Evropske unije i kao takav kompatibilan sa procesom evrointegracije Srbije. Članstvom u EU, Srbija bi se priključila klubu neutralnih zemalja, kao jedina neutralna zemlja jugoistočne Evrope (Sever ima Finsku i Švedsku, Zapad Irsku, a Centralna Evropa Austriju). Iz takvog položaja, Srbija bi mogla da ima više koristi na međunarodnoj sceni nego kao još jedna u nizu atlantskih država u regionu.

Neutralnost kao sredstvo spoljne politike

U savremenim međunarodnim odnosima, neutralnost se koristi i kao sredstvo spoljne politike. Neutralnost omogućava vladi da slobodnije i samostalnije odlučuje o nacionalnoj spoljnoj i bezbednosnoj politici. Neutralne zemlje koriste specifičan status da se nametnu kao pregovarači i posrednici u međunarodnim sporovima, pružaoci dobrih usluga, zastupnici interesa drugih zemalja, specijalni izaslanici i prestavnici, domaćini velikih konferencija ili domaćini sedišta velikih međunarodnih i regionalnih organizacija (dovoljno je pogledati Ženevu ili Beč). Upravo imidž nepristrasnosti i neutralnosti predstavlja njihovu prednost u odnosu na druge države i najbolja je preporuka za angažman manjih evropskih zemalja u velikim svetskim poslovima.

I SAD su bile neutralne

Mnoge će iznenaditi činjenica da su SAD veći deo svoje istorije bile neutralne, ostajući mimo velikih ratova 18. i 19. veka. SAD su prvi put proglasile neutralnost par godina po usvajanju Ustava, zbog rata između Francuske, sa jedne i Britanije i njenih saveznika, sa druge strane (pogledajte tekst Proklamacije o neutralnosti SAD koju je potpisao prvi američki predsednik Džordž Vašington 1793. godine – link http://avalon.law.yale.edu/18th_century/neutra93.asp ). Tokom 19. veka Amerika je ostajala neutralna u sukobima evropskih sila. I prve tri godine po izbijanju Prvog svetskog rata, SAD su nastavile sa zvaničnom politikom neutralnosti, a u ratna dejstva su se uključile aprila 1917. godine.  Američki Kongres je usvojio seriju zakona („Neutral Acts”) neposredno pred Drugi svetski rat (1935, 1936, 1937. i 1939. godine). Tokom Drugog svetskog rata, SAD su napustile politiku neutralnosti.

NEUTRALNE ZEMLjE I NATO

Neutralne zemlje su učesnice programa Partnerstvo za mir, preko koga održavaju kontakte i ostvaruju saradnju sa NATO. Sve one procenjuju da ovaj Program ne ugrožava njihovu neutralnost, odnosno da im ostavlja dovoljno prostora da sarađuju po političko-vojnim pitanjima sa NATO, bez povrede načela neutralnosti. Jedina neutralna zemlja koja je istupila i ponovo pristupila Programu je bila Malta (o tome detaljnije možete pogledati o odeljku o Malti). Program Partnerstvo za mir postoji od 1994. godine i primarno je bio namenjen zemljama bivšeg Varšavskog pakta, ali danas obuhvata i druge evropske zemlje, kao i zemlje Centralne Azije i Kavkaza (pogledajte listu 22 države učesnice Partnerstva za mir link http://www.nato.int/cps/en/natolive/51288.htm).

Države učesnice programa Partnerstvo za mir ostvaruju politički dijalog sa NATO unutar posebnog foruma koji se zove Savet evroatlantskog partnerstva (skraćeno EAPC). Na Savetu se sastaju ambasadori članica NATO i Partnerstva za mir, radi razmatranja političko-bezbednosnih pitanja koja su aktuelna u datom trenutku. Savet se godišnje sastaje i na nivou ministara, a sa ovih sastanaka se izdaje deklaracija o najvažnijim temama koje su debatovane.

Pored političkog dijaloga, Partnerstvo za mir nudi i podršku zemlji u vojnim pitanjima, uz jasnu ogradu da, za razliku od članstva, zemlje Partnerstva za mir same odlučuju u kom obimu će sarađivati i koje korake će preuzeti u bezbednosnom i odbrambenom sektoru. Za razliku od članstva u NATO gde država preuzima veće obaveze, u Partnerstvu za mir je državi ostavljena sloboda da odluči, prema sopstvenim interesima, da li će učestovati u određenoj vojnoj aktivnosti (nezavisno da li se radi o obuci, vežbi i operaciji).

Neutralne evropske zemlje su aktivne unutar programa Partnerstvo za mir, bilo da se radi o kursevima i seminarima, učešću u vojnim vežbama ili misijama. Ove zemlje ističu značaj poštovanja multilateralizma, posebno uloge UN. Kao članice EU, one traže održavanje veza EU i NATO kada je reč o bezbednosnim i vojnim pitanjima. Iako aktivno deluju unutar NATO, nijedna od ovih država nije preduzela nijedan korak koji bi implicirao članstvo u NATO. One ostaju na poziciji potrebe saradnje sa Alijansom, ali uz jasno poštovanje njihovog specifičnog neutralnog statusa, koje isključuje članstvo u vojnim paktovima, stacioniranje stranih trupa ili otvaranje baza na njihovoj teritoriji.

NEUTRALNE ZEMLjE – ČLANICE EU

(odredbe Lisabonskog sporazuma)

Unutar Evropske unije postoji pet neutralnih država: Austrija, Finska, Švedska, Irska i Malta. Ove zemlje su procenile da članstvo u EU ne povređuje njihovu neutralnost, tj. da je članstvo u EU kompatibilno sa njihovom spoljnom i bezbednosnom politikom neutralnosti. Irska je prva neutralna država koja je postala članica EU, a Malta poslednja. Tri neutralne zemlje, Austrija, Finska i Švedska su dugo godina odbijale da zatraže članstvo u EU zbog blokovske podele Evrope, smatrajući da bi priključenje tadašnjoj EEZ bilo svrstavanje uz zapadni blok. Nestankom blokova, sve tri su podnele zahtev za članstvo i primljenje su u EU, 1995. godine.

Evropska unija poseduje od 1999. godine posebnu politiku saradnje država članica u oblasti bezbednosti i odbrane, koja se zove „zajednička bezbednosna i odbrambena politika EU“ (skraćeno ZBOP). Ovo je samo jedna od tridesetak zajedničkih politika EU (postoje npr. zajednička monetarna politika, poljoprivredna politika, politika proširenja, konkurencije i dr). ZBOP je politika relativno novijeg datuma jer se EU formirala primarno kao ekonomska integracija, te je bezbednosni segment saradnje do pre desetak godina bio van fokusa čisto evropskog Brisela. ZBOP je deo šire spoljne politike EU.

U nedavno usvojenom Lisabonskom sporazumu, postoje četiri člana i dva Protokola kojima je definisana saradnja članica na vojnom i bezbednosnom planu. Odredbama Lisabonskog sporazuma predviđena je mogućnost stvaranja zajedničke odbrane evropskih zemalja pod okriljem EU u budućnosti. Takođe, precizirana je obaveza pružanja pomoći u slučaju da neka članica bude žrtva agresije („klauzula uzajamne pomoći“), kao i načelo solidarnosti država u slučaju terorizma ili elementarnih nepogoda („klauzula solidarnosti“). Ugovorom je predviđeno i stvaranje borbenih trupa EU, kao i dodatni oblici saradnje država kroz Evropsku agenciju za odbranu i stalne strukture u Briselu. Van EU, Unija može slati misije po svetu, i civilne i vojne (jedna takva civilna misija je EULEKS na KiM). Pogledajte odredbe Sporazuma o ZBOP od člana 42 do 46 link http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0013:0045:EN:PDF

Odredbe Lisabonskog sporazuma o vojnoj i bezbednosnoj saradnji su bile najkontraverznije za Irsku, koja je tražila dodatne garancije zarad zaštite svoje neutralnosti (o garancijama EU Irskoj pogledajte odeljak o Irskoj). Ono što je važno za sve neutralne države je odredba Lisabonskog sporazuma koja kaže da odrebe o ZBOP „neće prejudicirati specifičan karakter politike bezbednosti i odbrane pojedinih država članica“. Jednostavno rečeno, ova rečenica je garancija neutralnim zemljama da neće morati da preduzmu bilo kakve akte koji bi mogli da naruše njihovu neutralnost.

Kao detalj, treba navesti i da jedna članica EU – Danska ima izuzeće (tzv. opt out) iz ZBOP, tako da u vojnom delu ZBOP formalno učestvuje 26 država članica EU, ne 27. Naime posebnim Protokolom Danskoj je garantovano, na njen zahtev, da ne mora da učestvuje u donošenju odluka koje se tiču vojnog angažmana, niti da finansira vojne operacije EU.

Za kraj, treba uočiti jednu značajnu karakteristiku ZBOP. Ovo je jedna od politika gde je uloga briselskih struktura izuzetno ograničena. Sve odluke koje se tiču evropske ZBOP, tj. odbrane i bezbednosti, bilo da se radi o pitanjima unutar EU ili o angažmanu po svetu, donose isključivo države članice i to tako što sve moraju biti saglasne. Takođe, primena odluka iz Brisela je na nivou država članica, koje određuju kako će ih sprovesti.

IRSKA

Irska je jedina članica Evropske unije čiji se narod na referendumu izjašnjavao o Lisabonskom sporazumu. Jedan od razloga većinskog negativnog glasanja na prvom referendumu u junu 2008. godine je bilo uverenje Iraca da Lisabonski ugovor narušava neutralnost Irske. Irska vlada je nakon neuspeha referenduma tražila i dobila garancije drugih članica EU da će osobenosti Irske vis-à-vis neutralnosti biti uvažene (pogledajte garancije date Irskoj linkhttp://ec.europa.eu/ireland/lisbon_treaty/lisbon_treaty_progress/index_en.htm). Na ponovljenom referendumu u oktobru 2009, posle datih garancija, Lisabonski sporazum je prihvaćen. Uspeh u dobijanju garancija od drugih 26 članica je primer da jedna država EU može zaštiti svoju nacionalnu politiku unutar šire evropske zajednice, uz upornost i doslednost u političkom stavu.

Lisabonski sporazum je za Irce bio sporan, između ostalog, zbog odredbi o evropskoj bezbednosnoj i odbrambenoj politici (CSDP), posebno u delu o vojnoj saradnji unutar EU. Irskoj je garantovano da ova „evropska politika neće prejudicirati tradicionalnu politiku vojne neutralnosti Irske“. Irska ima pravo da sama odlučuje: o vrsti pomoći koje će pružiti drugim zemljama EU u slučaju terorističkog napada ili agresije, o učešću u eventualnoj zajedničkoj odbrani EU u skladu sa irskim ustavnim uređenjem (podrazumeva se raspisivanje referenduma), o učešću u Evropskoj agenciji za odbranu ili novim strukturama za vojnu saradnju unutar EU, o izdacima za vojsku i odbrambenim kapacitetima i o angažmanu u vojnim operacijama EU. Osim toga, Irskoj je garantovano da Lisabonski sporazum ne stvara evropsku vojsku niti propisuje obavezno služenje vojnog roka. U suštini, Irska je dobila garancije da kao neutralna država može samostalno da odlučuje o obimu i vrsti angažmana u vojnoj saradnji unutar EU.

Lisabonski sporazum nije prvi sporazum EU koji je odbačen na referendumu. Irska je dva puta glasala i o Sporazumu iz Nice (iz 2001. godine), a drugi referendum je bio uspešan nakon što je Irska dobila garancije da „njeno učešće u spoljnoj i bezbednosnoj politici EU ne prejudicira njenu tradicionalnu politiku vojne neutralnosti“. Ista rečenica „Ireland confirms that its participation in the European Union’s common foreign and security policy does not prejudice its traditional policy of military neutrality“ je našla svoje mesto i u tumačenju Lisabonskog sporazuma.

Irska promoviše neutralnost kao jedno od glavnih obeležja svoje spoljne politike. Uz isticanje multilateralizma, posebno uloge UN, uz poštovanje obaveza prema EU koje ne dovode u pitanje njenu neutralnost i uz saradnju sa NATO isključivo u okviru Partnerstva za mir (kome se priključila kao poslednja od neutralnih zemalja 1999. godine), Irska promoviše koncept aktivne neutralnosti, koji podrazumeva njeno aktivno postavljanje u međunarodnim poslovima. Irska vojno učestvuje u mirovnim operacijama pod uslovom da one imaju trojnu odluku: UN, Vlade Irske i Parlamenta Irske (takozvani Triple-Lock sistem). Irska ističe da joj je politika neutralnosti donela pozitivne efekte u prošlosti i da nema razloga da menja dobar kurs.

Irska neutralnost nije definisana unutrašnjim aktima (ni Ustavom), ali je poštovana od svake vlade, imajući u vidu većinsko opredeljenje Iraca.

AUSTRIJA

Austrijska neutralnost je proglašena u Parlamentu oktobra 1955. godine. U Aktu o neutralnosti, koji je postao sastavni deo Ustava, kaže se da „Austrija slobodnom voljom proglašava stalnu neutralnost“, te da „u budućnosti neće pristupiti nijednom vojnom savezu i neće dozvoliti baze stranih trupa na svojoj teritoriji“. Akt je usvojen dan posle povlačenja poslednjeg stranog vojnika sa teritorije Austrije, koji su stacionirani posle Drugog svetskog rata. Za dan državnosti Austrije je uzet dan proglašenja Akta o neutralnosti.

Kao neutralna zemlja, Austrija se opredelila za politiku „aktivne neutralnosti“, tj. aktivnog učešća u spoljnim i bezbednosnim poslovima. Kao i Švajcarska, Austrija ima veoma zapaženu ulogu na međunarodnoj sceni: domaćin je međunarodnih konferencija, posrednik je u pregovorima, njene diplomate su često specijalni izaslanici, a u Beču se nalazi sedište dela organizacija UN, kao i sedište OEBS.

Austrijska neutralnost je nastala po modelu švajcarske neutralnosti. Međutim, za razliku od Švajcarske koja dugo godina nije želela da postane članica UN zbog restriktivnijeg tumačenja pojma neutralnosti, Austrija je odmah po uspostavljanju suvereniteta postala članica UN (1955. godine) i preuzela je obaveze koje proističu iz koncepta kolektivne bezbednosti na osnovu Poglavlja VII Povelje UN (od sprovođenja sankcija UN do učešća u mirovnim operacijama UN, gde se procenjuje da je učestvovalo preko 50.000 vojnika od prve misije Austrije u Kongu). Austrija ističe posebno važnu ulogu UN o očuvanju mira i bezbednosti danas u svetu.

Ulaskom u EU 1995. godine, Austrija je prihvatila odredbe Ugovora iz Mastrihta (1992) koje su se ticale evropske politike bezbednosti i odbrane, čime je austrijska neutralnost „evropeizirana“. Austrija podržava razvoj evropskih bezbednosnih struktura i aktivno učestvuje u evropskoj bezbednosnoj i odbrambenoj politici, uključujući i učešće u operacijama EU. Najkontraverznije pitanje sa aspekta neutralnosti za Austriju je bilo učešće u tzv. borbenim grupama EU, u kojima Austrija učestvuje sa Nemačkom i Češkom (borbene grupe EU nikad do sad nisu upotrebljene).

Ono što predstavlja jasnu granicu kada je reč o austrijskoj neutralnosti je članstvo u NATO. Austrija je opredeljena da ne ulazi u vojne alijanse, da ne dozvoli stacioniranje stranih trupa na svojoj teritoriji, niti da učestvuje u ratnim dejstvima. Austrija, kao neutralna država, nije dozvolila prelet aviona NATO preko svoje teritorije tokom bombardovanja Srbije 1999. godine. Austrija je aktivna u programu Partnerstvo za mir, ali bez pretenzija za članstvom u NATO. Za Austriju neutralnost znači sigurnost, a angažman u okviru UN i EU, te veze sa NATO preko programa Partnerstvo za mir su dovoljan okvir za ostvarivanje veoma vidljive političko-bezbednosne uloge na međunarodnoj sceni.

ŠVEDSKA

Švedska gotovo dva veka nije učestvovala u ratu, još od doba Napoleona. Smatra se da švedska neutralnost postoji od početka 19. veka, tj. od 1814. godine kada je Švedska poslednji put učestvovala u oružanim sukobima. Švedska neutralnost je zasnovana na tradiciji, pre nego na međunarodnim aktima. Formalno, neutralnost je proglašena tek 1834. godine, odlukom kralja Gustava XIV. Uoči oba svetska rata, vlada Švedske je usvajala posebne deklaracije o neutralnosti, kojima je potvrđivala status nezaraćene strane. Švedska nije napadnuta tokom ovih ratova. Švedska je isticala svoju neutralnost i u doba Hladnog rata, iako je nesumljivo politično-ekonomskim uređenjem bila zemlja bliža Zapadu. Zbog izbegavanja svrstavanja uz blokove, nije želela da se priključi ni Evropskoj ekonomskoj zajednici, preteči današnje Evropske unije. Postala je članica EU 1995. godine, zajedno sa još dve neutralne zemlje, Finskom i Austrijom. Ne razmatra pitanje članstva u NATO.

Švedska je svoju spoljnu i bezbednosnu politiku zasnivala na neutralnosti, dobrim odnosima sa zemljama okruženja (neutralnom Finskom i zemljama članicama NATO Norveškom, Danskom i Islandom) i privrženosti sistemu kolektivne bezbednosti UN. Švedska danas daje veliki doprinos mirovnim operacijama, zasnovanim na međunarodnom pravu, sa posebnim isticanjem značaja Saveta bezbednosti UN u očuvanju svetskog mira. Od 1963. godine propagira takozvanu „aktivnu neutralnost“ koja podrazumeva visok angažman države na međunarodnom planu, diplomatskim sredstvima.

Po ulasku u EU, Švedska je preuzela sve obaveze koje proističu iz zajedničke politike bezbednosti i odbrane EU i odlučila se na aktivnu ulogu unutar evropskih mogućnosti. Švedska podržava razvoj evropske saradnje u oblasti odbrane kao i bezbednosne saradnje, iako je s kraja devedesetih imala rezerve na ovlašćenja EU da autonomno deluje u oblasti bezbednosti. Kao i u Finskoj, i u Švedskoj istraživanja javnog mnjenja pokazuju veću podršku evropskoj vojnoj saradnji, nego priključenju NATO. U Švedskoj neretko se čuje teza da bi članstvo u NATO upravo umanjilo nivo sigurnosti zemlje, jer bi Švedska postala manje samostalna u odličivanju po pitanjima odbrane. Švedska, zajedno sa Finskom, planira učešće u borbenim trupama EU. U Švedskoj je posebna tema i nuklearno naoružanje.

Švedska neutralnost vidi kao deo nacionalnog indentiteta i stoga je veoma teško učiniti zaokret ka politici svrstavanja uz vojne paktove. Švedska je ponosna na svoj „treći put“. Švedska nastavlja bezbednosnu politiku van vojnih saveza, koja joj je donela mir, prosperitet i jaku socijalnu državu.

FINSKA

Posle Drugog svetskog rata, Finskaje vodila striktnu politiku neutralnosti, proglašenu između dva svetska rata. Kao neutralna država, Finska je tokom Hladnog rata izbegavala konfrontaciju sa velikim silama po političkim, ekonomskim i vojnim temama, verujući da najbolje može zaštiti svoje interese ako ima dobre odnose sa oba bloka. Finska je sve vreme održavala posebne veze sa SSSR-om, sa kojim je delila 1300 km granice, verujući da na taj način može uživati podršku i zaštitu velikog suseda i izgraditi bolje veze sa Zapadom. Na osnovu sporazuma s SSSR-om iz 1948. godine, Finska se obavezala da će pitanje odbrane isključivo vezati za svoju teritoriju, a preambula Sporazuma je priznala želju Finske da ostane van konflikta velikih sila. Sporazum prvi međunarodni dokument koji se tiče neutralnosti, iako je ona proglašena još između dva svetska rata. Finska smatra da je uz pomoć neutralnosti uspela da sačuva svoju nezavisnost i da je politikom nesvrstavanja uz jedan ili drugi blok najbolje zaštitila sebe.

Finska je postepeno dobijala priznanje neutralnosti tokom pedesetih godina. Posete predsednika Finske Ura Kekonena su pratile političke deklaracije, u kojima je prihvatana neutralnost Finske (iako one nisu pravno obavezujuće, ipak su pokazivale politički pravac kojim ide Finska). U jednoj rečenici, Kekonen je definisao ulogu Finske u međunarodnim odnosima: ne vidi svoju državu kao sudiju, već kao doktora – njena uloga nije da presuđuje, nego da dijagnosticira problem i nađe lek.

Blokovska podela sveta je onemogućila prijem Finske u UN do 1955, od kada Finska aktivnije nastupa u spoljnopolitičkim i bezbednosnim poslovima u svetu. Finska aktivno učestvuje u mirovnim operacijama UN od šezdesetih godina prošlog veka. Finska se priključila EU 1995. godine. Od tad daje poseban doprinos evropskoj bezbednosnoj i odbrambenoj politici, učestvujući u svim njenim segmentima i prihvatajući sve odredbe Lisabonskog sporazuma. Finska je i učesnica programa Partnerstvo za mir, u okviru koga sarađuje sa NATO.

Finska kao neutralna zemlja ima blisku saradnju sa svim nordijskim zemljama. Veliki je zagovornik saradnje severnih zemalja, ističući značaj ovog regiona i važnost očuvanja dobrih odnosa na severu. Od 1955. članica je Nordijskog saveza, koji obuhvata Dansku, Norvešku, Island i Švedsku. Iako su od finskih zvaničnika dolazile ideje da sve nordijske zemlje proglase neutralnost ili da proglase zonu bez nuklearnog oružja polovinom prošlog veka, ove ideje nisu naišle na prijem, imajući u vidu da tri zemlje Nordijskog saveza pripadaju NATO.

Finska smatra da pozicija neutralnosti i danas omogućava najbolju zaštitu njenih interesa. Dvotrećinska podrška stanovništva neutralnosti govori u prilog očuvanja ove politike

MALTA

Malta je proglasila vojnu neutralnost 1980. godine, po zatvaranju britanskih i NATO baza na svojoj teritoriji (NATO je na Malti imao regionalni centar za Mediteran od 1953. godine). U bilateralnom sporazumu sa Italijom 1980. godine prvi put je u jednom međunarodnom aktu pomenuta neutralnost Malte. Malta se obavezala da neće ulaziti u vojne alijanse i da neće dozvoliti strane trupe ili strane baze na svojoj teritoriji, a Italija je garantovala neutralnost i obavezu konsultacija radi dobijanja vojne pomoći ukoliko ta neutralnost bude ugrožena  (kasnije će neutralnost biti pomenuta i u Sporazumu sa Libijom i drugim ugovorima).

Neutralnost je amandmanski uneta u Ustav izmenama iz 1987. godine. U Ustavu Malte stoji da je Malta neutralna zemlja koja se aktivno zalaže za mir, sigurnost i socijalni napredak svih naroda sveta i da sprovodi politiku nesvrstavanja i neučešća u vojnim alijansama. To znači da Malta neće dozvoliti strane baze na svojoj teritoriji i da neće dozvoliti upotrebu svojih vojnih objekata stranim trupama, sem po odobrenju Vlade Malte u slučaju da se radi o odbrani Malte ili o primeni mera na osnovu odluka Saveta bezbednosti UN. Takođe, Malta neće dozvoliti boravak stranih trupa na svojoj terirotiji, sem ukoliko su angažovani na civilnim poslovima i ukoliko pomažu odbranu Malte. Luke Malte će biti korišćene za civilne potrebe, a vojnim brodovima je omogućen pristup samo zarad opravke i to ako se nalaze u neborbenom stanju ili zbog proizvodnje.

Zbog specifičnog geostrateškog položaja u Mediteranu, Malta je smatrala da će uz pomoć neutralnosti najbolje zaštititi svoju samostalnost u odlučivanju po bezbednosnim pitanjima. Pored odnosa sa Evropom, za Maltu je od vitalnog značaja i dobar odnos sa Mediteranskim zemljama, posebno sa Severom Afrike. Malta je, pored Kipra i Jugoslavije, bila jedna od evropskih članica Pokreta nesvrstanih zemalja, iz čijeg članstva je istupila pred prijem u EU. Malta načelno ne učestvuje u mirovnim operacijama, ali, kako smatra da doprinos miru ne mora biti samo u vojnim trupama već postoje i drugi načini, opredelila se za pružanje obuke i ekspertize kada je reč o pomorskom pravu (koje je za Maltu od posebnog značaja imajući u vidu položaj zemlje), diplomatiji i učenju arapskog jezika i kulture.

Kada je reč o odnosima sa NATO, Malta je jedina zemlja koja je istupila i ponovo pristupila programu Partnerstvo za mir. Malta se priključila Partnerstvu za mir 1995. godine, da bi iz njega istupila godinu dana kasnije. Međutim, nakon članstva u EU 2004. godine, Malta je uočila, kako bi učestvovala aktivno u evropskoj bezbednosnoj i vojnoj saradnji, da je potrebno da održava veze i sa NATO, te se 2008. godine ponovo priključila Partnerstvu.

NEUTRALNOST VAN EU: ŠVAJCARSKA

Jedan od sinonima švajcarske države je njena neutralnost.Švajcarska je opredeljenjem za neutralnost demonstrirala svojim velikim susedima (Francuska, Nemačka i Italija) spremnost da ostane po strani njihovih evropskih ratova, a zauzvrat je očekivala da susedne zemlje poštuju njenu slobodu i nezavisnost. Švajcarska neutralnost je dakle, pored očuvanja unutrašnje stabilnosti i poretka, imala za cilj i obezbeđenje zaštite od napada spolja. Iako istoričari pominju efektivnu neutralnost Švajcarske od 1515. godine (kao opredeljenje posle poraza u ratu sa Francuzima), prvi akt proglašenja neutralnosti datira iz 1674. godine (odluka Saveta konfederacije, Tagsatzung-a). Švajcarska neutralnost je formalno priznata od strane velikih sila tek posle nekoliko vekova, na Bečkom kongresu 1815. godine. Viševekovna stabilnost države uz sve različitosti njenih kantona, ekonomski i finansijski napredak i u najtežim vremenima u Evropi, kao i današnji međunarodni prestiž koja ova država uživa, govori da je Švajcarska izabrala dobro sredstvo za zaštitu svoje teritorije i samostalnosti. Švajcarski model neutralnosti je poslužio i drugim državama kao primer (npr. Austriji).

Švajcarska je svoju neutralnost tumačila veoma restriktivno. Tek posle pozitivnog referenduma, postala je članica UN 2002. godine. Na referendumima je odbijala članstvo u EU. Švacarska neutralnost nikako ne znači njenu spoljnopolitičku izolovanost, naprotiv. Švajcarska je danas evropsko sedište organizacije i agencija UN, te drugih međunarodnih organizacija poput Svetske trgovinske organizacije ili Crvenog krsta. Često je domaćin mirovnih pregovora i razgovora u Ženevi, bilo da se radilo o Balkanu ili Bliskom Istoku, te velikih međunarodnih konferencija, a njeni predstavnici su tradicionalno učesnici u rešavanju međunarodnih sporova.

Iako neutralna zemlja, Švajcarska ima veliku vojsku (oko 200.000 pripadnika), koja je na globalnom planu angažovana u mirovnim misijama pod mandatom UN. Švajcarci su referendumom prihvatili amandman na Zakon o vojsci 2001. godine kojim je odobreno angažovanje vojske van granica Švajcarske u mirovnim operacijama. Mirovne misije odobrava Parlament ako broje više od 100 vojnika i traju duže od 3 nedelje. Švajcarska vojska ne sme učestvovati u borbenim dejstvima, već samo u akcijama očuvanja mira. Švajcarska ističe da su upravo kontigenti neutralnih zemalja najbolja pomoć ugroženom stanovništvu, sa kojim najlakše stupaju u kontakt i od kojih su prihvaćeni zato što ne učestvuju u vojnim intervencijama.

Švajcarska je jasno opredeljena protiv članstva u NATO, jer je članstvo u vojnim paktovima suprotno neutralnosti. Švajcarska je odbila tranzit NATO preko svoje teritorije tokom bombardovanja Srbije, upravo pozivajući se na neutralnost i odsustvo odobrenja UN za vojne akcije NATO. Švajcarska je nije učestvovala ni na koji način u ratu u Iraku i smatra da je striktna politika neutralnosti najbolja zaštita od terorizma. Švajcarska je veoma aktivna u programu Partnerstvo za mir, uz jasnu ogradu da njene aktivnosti ne smeju ugroziti neutralnost.

Švajcarska je dokaz da neutralna zemlja itekako može biti aktivna na međunarodnoj sceni, upravo koristeći neutralnost da političkim, ekonomskim i vojnim kapacitetima ojača svoj svetski uticaj. Za Švajcarsku, neutralnost je sredstvo kojim stvaruje prestiž u međunarodnim političkim i ekonomskim odnosima. Skoro 90% Švajcaraca podržava neutralnost kao temeljni princip spoljne i bezbednosne politike. Napuštanje politike neutralnosti je gotovo nemoguće jer ono zahteva prethodni referendum o odbacivanju neutralnosti, čiji ishod bi bio više nego očigledan.

CRNA GORA I NEUTRALNOST

Uprkos težnjama naših lidera i analitičara da predstave bezbjednosnu situaciju u Crnoj Gori kritičnom, te da je stoga neophodno da se što prije uđe u NATO, to je sasvim daleko od bilo kakve realnosti. Čak i da Crna Gora ostane jedina zemlja van NATO u regionu, to joj mora garantovati bezbjednost, jer na Balkanu onda ne može biti rata.

Nadalje, Crna Gora je mala država u geopolitičkom smislu. Da bi opstale, male države treba da vode mudru spoljnu politiku. Ne može se reći da je mudro priklanjati se jednom vojnom savezu koji je u gotovo otvoreno neprijateljskim odnosima sa drugim državama čiji uticaj Crnoj Gori može biti od koristi, i istorijski gledano i jeste bio. Tu prevashodno mislim na Rusiju. Ulazak u NATO, gdje SAD ima izrazitu hegemoniju, Crnoj Gori bi donio sljedeće: direktnu distancu u odnosu na Rusiju i čak u srednjem roku svrstavanje u njene protivnike, što je nepotreban luksuz i presedan čitave crnogorske istorije. I u okviru takve NATO grupacije, Crna Gora bi realno u očima SAD, Britanije i drugih vodećih sila, bila zemlja pastorak, jer bi bez obzira na servilnost njenog (marionetskog) rukovodstva, istorijska, a i sada demografski posmatrano većinska Crna Gora (75 odsto pravoslavnog življa) bila tretirana elementima dugog trajanja kao bliska Rusiji (Sloveni, pravoslavni, istorijski saveznici Rusiji), pa bi na taj način bila smatrana kao sumnjiv i nepodoban element. Drugim riječima, ne postiže se ništa korisno po našu zemlju.
Sa druge strane, ne treba biti vojni analitičar pa shvatiti zašto postoji interes NATO da Crna Gora bude njegova članica. Najprije, to je dio višedecenijskog raslojavanja snažnog Balkana na marionetske državice, koje tu svoju “državnost” duguju upravo Zapadu. Istorijski gledano, zemlje regiona (ili zemlje Zapadnog Balkana, kako god) su mahom vodile rusofilsku politiku, dok je sa druge strane, interes Rusije bio upravo izlazak na toplo more koji je, preko tog uticaja, sebi i obezbjeđivala. Naravno da je sada cilj Zapada da Rusiju odsječe od takvog izlaza, što bi članstvo ovih naših državica u NATO nesumnjivo i donijelo. Pored toga, bili bi ugroženi i neki drugi interesi Rusije, pogotovo u energetskom sektoru. Dakle, za interes NATO za nas i našu bezbjednost trebamo prevashodno zahvaliti svom geopolitičkom položaju. Pitanje je, međutim, da li mi zaista želimo da budemo samo pioni u toj igri moćnika ili bi možda trebali da imamo i neki glas o svemu tome? Taj glas mi jedino možemo istaći kroz odgovornu i dostojanstvenu diplomatiju, vođenu u skladu sa našim interesima. Ako već postoji toliko interesovanje zbog našeg položaja, zar ga ne bi trebali valorizovati, umjesto što ga prodajemo za nove četiri godine harača našeg Gospodara?
U tom pogledu posebno treba uzeti u obzir savremene trendove u međunarodnim odnosima.  Međunarodni odnosi su upravo ovih, a i sledećih godina u stanju promjena i tranzicionog procesa od monopolarnog sistema, kakav je svakako nastao nakon „rušenja Berlinskog zida” i kakav je potrajao u sledećem periodu sa izrazitom dominacijom jedine svjetske supersile SAD. Međutim, poslednjih godina se ubrzava proces prelaska svjetskog sistema na multipolaran, gdje paralelno egzistira više svjetskih sila i gdje je Amerika i dalje, pojedinačno posmatrano, vodeća, ali bez one dominacije koju je karakterisao monopolarni sistem proteklog perioda. Čak, u neposrednijoj budućnosti ovaj proces slabljenja američke moći i jačanja drugih svjetskih sila će se nastaviti, sa daljom tendencijom gubitka američkog vođstva. Ovo se sve već reflektuje, a posebno će se reflektovati i na odnose u Evropi, uključujući i prostor Balkana. Svjedoci smo toga u nedavnim dešavanjima u Siriji i Iranu, te sada aktuelnim u Ukrajini.
Najkrupnije promjene koje su uslovile i promjenu svjetskog sistema od monopolarnog, uspostavljenog nakon rušenja Berlinskog zida, ka multipolarnom su višedecenijski proces prelaska svjetskog ekonomskog centra sa sjevernog Atlantika ka Pacifiku, posebno njegovoj azijskoj obali sa centrom u Kini; činjenica da zemlje BRIK preuzimaju sve veći značaj u međunarodnim odnosima, zahvaljujući svojim kapitalnim resursima; te svjetska ekonomska kriza, koja je ujedno i kraj neoliberalnog ekonomskog sistema. S obzirom na to, jednostavno nije racionalno ni mudro priklanjati se samo jednom savezu koji očajnički pokušava da održi svoj uticaj.

Još jednom ponavljam, Crna Gora kao nezavisna država (tj. ako teži da to stvarno bude) mora voditi mudru i odgovornu spoljnu politiku, a ne politiku isključivosti. Vrlo je važno napomenuti da Crna Gora ne mora biti članica NATO pakta da bi imala saradnju sa Zapadom, pa čak ni kad je riječ o vojnoj saradnji. Zato tu postoji Partnerstvo za mir, gdje države mogu suvereno odlučivati o nivou svog učešća u globalnoj bezbjednosti. Sa druge strane, Crna Gora ne mora ulaziti u neke saveze ni sa istočnim zemljama (ili zemljama BRIK-a), ali sa njima svakako mora sarađivati, budući da treba imati u vidu trend rasta njihovog uticaja na međunarodnoj sceni. Bilo bi glupo ignorisati tu činjenicu. Ukoliko želi da zadrži neki nivo suverenosti u odlučivanju kad su u pitanju međunarodni odnosi, Crna Gora, zbog svoje pozicije i uticaja, ne bi trebala da ulazi ni u kakve vojne saveze. Treba insistirati na vojnoj neutralnosti Crne Gore, koja će sarađivati sa svim važnijim silama i subjektima u savremenom svijetu, zadržavajući pri tom sudbinu u svojim rukama, i razvijati stepen prijateljstva i savezništva (vanblokovskog) sa velikim silama i susjedima primarno vodeći računa o sopstvenim interesima. Proglašenjem neutralnosti u Crnoj Gori otvorila bi se nova mogućnost u sferi spoljne politike, koju, nažalost, do sada nije koristila. Neutralne države koriste upravo ovaj specifičan status da ojačaju svoj položaj na međunarodnoj sceni: one su domaćini raznih međunarodnih konferencija, posrednici u pregovorima, specijalni izaslanici ili pregovarači UN, one pružaju dobre usluge i usluge posredovanja u međunarodnim sporovima. Politika neutralnosti daje velike mogućnosti državi da se, shodno svojim nacionalnim i državnim interesima, prilagođava političko-bezbjednosnoj situaciji u svijetu. Pri donošenju odluka, država se rukovodi svojim prioritetima, a ne nalozima drugih država. Politika neutralnosti omogućava da kažemo „NE“ učešću u ratovima i sukobima koji nisu naši. Neutralnost znači odsustvo obaveza koje proizilaze iz članstva u vojnom savezu, obaveza i u ljudstvu i u novcu. Samostalnim odlučivanjem država može najbrže i najadekvatnije da reaguje na sve bezbjednosne izazove u slučaju sopstvene ugroženosti. Neutralnost daje autonomiju odlučivanja o mjerama koje će biti preduzete unutar države radi zaštite zemlje i bezbjednosti građana. Crna Gora treba da sama procjenjuje šta je neophodno za odbranu zemlje i da sama izgrađuje svoj odbrambeni sistem. Postoji zabluda da neutralne zemlje ne razvijaju svoj vojni potencijal, što je potpuni apsurd. Smatram da Crna Gora treba da razvija svoju vojsku, čak sam i za povratak vojne obaveze. Treba da razvija vojsku kako bi mogla da se brani od eventualnog napada, i po meni bi to trebala da bude jedina svrha vojske u Crnoj Gori. Neko će reći, pa šta će neutralnoj zemlji vojska ako je njena teritorija nepovrediva? Vrlo jednostavno, napad na neutralnu zemlju jeste povreda međunarodnog prava, ali u slučaju rata agresor neće mnogo brinuti o tome. Mi treba najviše da cijenimo svoju slobodu, i da je u takvom protivpravnom napadu i branimo. Pored toga, taj ratnički kod je i u duhu ovog naroda koji se uvijek borio za slobodu i branio je životom. Ili kako je to rekao po­li­tič­ki eks­pert sa In­sti­tu­ta za de­mo­kra­ti­ju i sa­rad­nju iz Pa­ri­za Džon La­fland – “Ze­mlje ko­je ne mo­gu sa­me obez­bi­je­di­ti svoju si­gur­nost ne mo­gu bi­ti ne­za­vi­sne dr­ža­ve, već is­klju­či­vo pro­tek­to­ra­ti.” Vojna neutralnost znači izopštavanje iz ratova i sukoba koji su za nas potpuno impersonalni, i koji naravno ne doprinose nikakvom miru na svijetu, pogotovo ne ovi koje NATO vodi, kao i vođenje politike posvećene jačanju kulture dijaloga, nenasilja i mira, budući da bi moralo biti jasno da prijetnja ili upotreba sile ne mogu riješiti međuarodne antagonizme u savremenom svijetu.

Upitnik: Inicijativa za hapšenje Đukanovića

46875_1398345293719300_1793576045_n

Nedavno je na društvenoj mreži Facebook pokrenuta građanska inicijativa za hapšenje Mila Đukanovića. Već nebrojeno puta sam u svojim ranijim tekstovima isticao neophodnost da Crna Gora raščisti sa trulim vladajućim strukturama koje su je dovele na rub bankrota i propasti. Pošto svaka riba smrdi od glave, tako je i ovdje najvažnije da se tako i počne sa čišćenjem, od samoproklamovanog gospodara, čiji zakon odavno već leži u topuzu, i koji je tragovima svog nečovještva već uveliko ugrozio sve vitalne interese ove države, bili oni duhovni ili ekonomski, oba su srozana na samo dno postojanja.
Ono što ohrabruje jeste da su građani sami preuzeli inicijativu, da su prihvatili sopstvenu dužnost da otkažu poslušnost jednoj diktaturi i tiraniji, da su konačno shvatili činjenicu da kad nepravda postane zakon, otpor postaje dužnost, i odlučili da djeluju u skladu sa time, da “stanu tirjanstvu nogom za vrat”. Dobro je i što polako odstupamo od toga da naše interese zastupaju “opozicione” partije, koje bi u skladu sa stvarnim antirežimskim djelovanjem trebale prve da insistiraju na tome. One to, naravno, ne čine, jer su faktor stabilnosti tog istog trulog Sistema, kroz koji pokušavaju da dođu do nekih tzv. “promjena”, putem izbora u svojim herojskim naporima da “vrate povjerenje u izborni proces”. Kao da smo tek na posljednjim izborima otkrili da izbori nisu fer i demokratski, pa samo te nepravilnosti treba da promijenimo i sve je ok. Nema demokratizacije kroz izbore koje sprovodi diktatorski režim, nema demokratizacije dok svi ti centri moći (u vlasti i opoziciji) i dalje zadržavaju tu istu moć (bilo pokrivajući javne funkcije ili iza kulisa). Usled svega toga, crnogorskom slobodnomislećem građaninu je postalo jasno da im mora oduzeti svu tu moć, političku i ekonomsku, da je potrebno preispitati porijeklo imovine svima koji su obavljali državne funckije (pogotovo one najviše) i članovima njihovih porodica, da je sve odgovorne za raznorazne kriminalne radnje neophodno procesuirati, dovesti ih k poznaniju prava,  i potom pohapsiti. Zato je ova inicijativa krupan iskorak u pravcu istinske demokratizacije, jer bi hapšenje glavnog vožda te kleptokratske oligarhije koja je zaposjela tron već 25 godina bio osnovni preduslov za taj proces.
A razloga za to ima zaista dosta, od kojih ću pobrojati samo neke:

  1.  deportacija oko 150 bosansko-hercegovačkih izbjeglica u proljeće 1992. godine, od kojih su mnoge naknadno ubijene;
  2. međunarodni šverc cigareta tokom devedesetih godina i trgovinu drogom na visokom nivou, u okviru kojih su budžeti mnogih evropskih država oštećeni za više stotina miliona dolara i koji su kao posljedice imali i ubistva više od 30 pojedinaca;
  3. sistematsko kršenje ljudskih prava, slučajeve diskriminacije na nacionalnoj osnovi, diskriminaciju manjinskih naroda, lica sa invaliditetom;
  4. devastacija prostora i ugrožavanje životne sredine radi bogaćenja pojedinaca bliskih vlasti;
  5. vaučerska privatizacija i korupcionaške afere (“Telekom”, “Elektroprivreda”, “KAP”), koje su poslužile za bogaćenje bliskih srodnika, kumova i prijatelja režimske vrhuške

Sve ove činjenice su nam dobro poznate, i naravno sve inkriminisane, tako da se ne bi smjelo dozvoliti da bilo ko, a kamoli počinitelj svih ovih djela, prođe nekažnjeno. Tek tada bi ovo društvo pokazalo svoj demokratski kapacitet, kapacitet istinske pravne države (što je danas samo još samo jedna više izlizana floskula uzdanica ovog Sistema). Građani su pokrenuli ovu inicijativu, svi treba da je podrže ako ne žele više da gledaju kako budućnost njihove djece otimaju bjelosvjetski lešinari iz kriminalnog miljea, ako ne žele više da hodaju pognute glave ulicom zato što je neki nikogović prošao njegovom stranom ulice iz straha da mu taj pogled ne bude “pogrešno shvaćen”, ako ne žele više da gledaju kako borci za pravdu i istinu padaju pokošeni rafalima njihovih pasa, vjernih slugu, ako ne žele više da im ti ljudi kradu zemlju, mukom stečeni novac.

Sa druge strane, kakvi su to dvostruki aršini “međunarodne zajednice”, tih besprekornih boraca za mir u svijetu, ako je sposobna da zažmuri na sve ratne zločine koje je gospodar počinio aminujući ih kao premijer?! Gdje su svi oni kada treba zaštititi ljudska prava ugroženih društvenih grupa? Gdje su oni kada novinari bivaju ubijeni zbog preoštre riječi, ili kada treba da zaštite sve one obespravljene ljude, kada im se oduzima nacionalni idenitet, kada se proglašavaju “neprijateljima države”? Zar proglašavanje jednog naroda “neprijateljem države” nije u suprotnosti sa temeljnim principima i načelima te iste međunarodne zajednice? Kako mogu podržavati takvog čovjeka koji vlada silom, a istovremeno se boriti protiv nekih drugih diktatura? Ti dvostruki aršini su kuriozitet međunarodnog prava i zajednice, koji je u cjelosti obesmišljavaju, čineći njen pravni okvir i institucije samo produženom rukom kapitalističkog (korpokratskog) imperijalizma. Kada se ima na umu da glavna ideja vodilja nisu ljudska prava, ni međunarodni mir i bezbjednost, već geopolitički, ekonomski i razni drugi interesi zapadnih centara moći, onda pitanje o dvostrukim aršinima dobija svoj logičan odgovor. S tim u vezi, odveć nam je jasno da je i Đukanovič još jedan njihov pion. Međutim, to nam takođe govori i o tome da njih ne zanima Crna Gora i njen prosperitet, i zato im se ne treba obraćati, niti očekivati neku pomoć u istinskoj demokratizaciji ovih prostora. Odgovornost je samo na nama. Neki se povodom ove inicijative pitaju, “pa kako, ko će koga da hapsi?” Pa, kao što je to oduvijek i bilo,  narod svoje tlačitelje, zar ne? Tako što će konačno srušiti ovaj truli sistem, tako što neće dozvoliti lažne promjene, tako što će insistirati na činjenici da je on, građanin, stub svakog sistema političkog i društvenog uređenja, i da kao takav ima dužnost i odgovornost da ga ruši i modifikuje prema svojim, a ne tuđim, interesima. Ova inicijativa je za svega par dana okupila oko 3500 podržavalaca na fejsbuku (koji broj stalno raste), i može biti jasna i snažna poruka svim političkim subjektima u Republici šta njeni građani žele, koju bi svi oni morali da uzmu u obzir, i prema njoj promijene svoje prioritete, ako su zaista predstavnici volje naroda. Ako nisu, kakvim su se mnogo puta pokazali, treba im otkazati poslušnost, bojkotovati, i svim sredstvima se boriti za promjene.

Zato za početak, podržimo Inicijativu, klikom ovdje.

Vrijeme nedaća

9E90331A-D73E-4710-95EA-EAD065ADF5A9_mw800_s

U svojim razmišljanjima i brojnim kontaktima sa ljudima ovog podneblja često sam se pitao šta je to što ovaj narod vuče u sve veći mazohizam, zašto ljudi prihvataju to nečovječno stanje ropstva. Nedavno sam čuo jedan duhovit ali i jako zanimljiv odgovor na to pitanje koji glasi: “Narod nije još dovoljno gladan, još nije osjetio bijedu”. Kao ljubitelja cikličnih teorija društvenih promjena, to me je navelo na razmišljanje, pa sam primjenom tih metoda došao do nekih zaključaka koji su pokazali istinitost pomenute konstatacije. Ali eto, da idemo redom …

250px-ToynbeeArnold Dž. Tojnbi bio je engleski istoričar, filozof istorije i sociolog. Autor je monumentalnog djela “Proučavanje Istorije” u 10. tomova. U tom djelu Tojnbi je predočio određeni model rasta, razvoja i propasti civilizacija koji ću ovdje pokušati ukratko da obrazložim. Autor smatra da se geneza i rast civilizacije moraju tumačiti na osnovu interakcije. To je i ključna ideja čitavog teorijskog sistema engleskog istoričara. Izazovi i odgovor je mehanizam putem kojeg se pokreće geneza i napredak civilizacije. Mehanizam challenge and response predstavlja podstrek koji izbacuje jednu civilizaciju iz stanja ekvilibrijuma, stvarajući na taj način preduslove da se, ukoliko se na pravi način reaguje na taj poremećaj, stvori ravnoteža na višem evolutivnom nivou. Ovaj mehanizam je doveo do stvaranja egipatske civilizacije putem odgovora na izazov sušenja tla, a minojska civilizacija je nastala kao odgovor na izazov mora. Izazov ne mora uvijek biti geografski, naprotiv, vrlo je često društveni, tj. pod pritiskom neke druge civilizacije koja je u tom momentu u fazi rasta. Drugi mehanizam za tumačenje društvenih promjena u nastanku novih civilizacija jeste odvajanje proletarijata od prethodne civilizacije. Kreativna manjina obezbjeđuje pristanak u srcima svih članova ovog makroistorijskog sistema svojom stvaralačkom energijom. Kada proces gubljenja stvaralačke energije kod kreativne manjine uzme maha, ova društvena grupa počinje da dobija karakteristike dominantne manjine koja vlada uz pomoć sile. Proletarijat date civilizacije počinje da stiče svijest o sopstvenom položaju i pokazuje težnju da svoju dušu održi u životu. Proletarijat se zbog ugnjetavanja odvaja od društva, te civilizacija doživljava slom tako što postaje tamnica ove društvene grupacije. Secesija proletarijata je dinamičan čin, tj. odgovor na izazov promijenjene situacije, što zapravo i predstavlja prelazak iz stanja jin u jang. Svaki od ovih makroistorijskih sistema napreduje ukoliko zadržava sposobnost da uspešno odgovara na izazove. Taj proces se, naravno, ne može odvijati ad infinitum, pa kada nestane ova sposobnost dolazi do opadanja, disolucije i sloma. Proces se odvija na taj način što civilizacija ne daje odgovor na izazov, ili izazov koji se ponavlja sve dok na njega ne uslijedi neki nepotpun i nesavršen odgovor, što je uvod u slom. Autor djela Proučavanje istorije smatra da nakon perioda izazova kome ne slijedi uspešan odgovor dolazi do „vremena nedaća“ koje kulminira formiranjem univerzalne države. Ovaj period u istoriji civilizacija karakteriše se gubljenjem stvaralačke moći kod grupacije koju autor naziva kreativna manjina. Motivisana svojom željom za vlašću, ova grupa ljudi teži da ostane na svom položaju korišćenjem nasilnih metoda. Posledica ovakvih promjena u svojstvima pojedinaca koji čine ovu društvenu grupu jeste prestanak podržavanja od strane većine. U ovakvoj situaciji, dvije su mogućnosti: sistem koji je u stanju polaganog ali sigurnog odumiranja, ili radikalna društvena promjena. Autor smatra da je radikalna društvena promjena razrješenje jedne kumulirane protivrječnosti koja predstavlja ozbiljnu smetnju za funkcionisanje društva.

Sve prethodno navedeno se svakako može primijeniti na trenutno dominantni makroistorijski sistem koji mnogi autori označavaju kao “Zapadna civilizacija”. Nesumnjivo je da se ova civilizacija nalazi u fazi koju je Tojnbi označio kao stvaranje Univerzalne države. Univerzalna država, u Tojnbijevom sistemu, predstavlja činilac koji služi kao sredstvo ugnjetavanja većine od strane manjine koja je izgubila kreativne sposobnosti. Dominantne manjine koriste univerzalnu državu za ostvarivanje svojih egoističkih ciljeva, pritom ideološki pravdajući njenu ulogu u terminima opšteg dobra i blagostanja. Fenomen univerzalne države se tokom istorije mogao uočiti npr. u Rimskoj imperiji, imperiji Inka, u Vavilonu za vrijeme vladavine Nabuhodonosora. Današnji pandan tim “univerzalnim državama” mogla bi biti Evropska Unija, kao i sve aktuelniji princip “jedne Vlade” Novog Svjetskog Poretka. Svakako da je riječ o fazi propadanja i dezintegracije u koju ova civilizacija neminovno ide. O tome je detaljno govorio i Osvald Špengler u svom djelu “Propast Zapada”, kao i mnogi drugi autori koji su uvidjeli takav tok. Međutim, imajući u vidu da su u pitanju makroistorijski sistemi, za te procese je potreban jedan prilično dug period. Ono što je ipak veoma važno, i što u perspektivi treba imati na umu, jeste ta šira slika u koju se pojedinačni događaji u raznim društvima i državama uklapaju u tu slagalicu kao njeni djelići. Znajući to, potreban je novi kreativni potencijal koji će možda uspješno odgovoriti na taj izazov podižući civilizaciju na evolutivno viši nivo. To svakako podrazumijeva neophodnost konačnog odumiranja određenih prevaziđenih elemenata i izgradnje novih, koji su bliži potrebama čovjeka, oslobađanje od apstrakcija karakterističnih za određene civilizacije (što se još i naziva karakterističnim arhetipovima) i afirmisanje novih koje podržavaju dalju evoluciju. No, međutim, to su sada preširoke teme na koje ovaj tekst i ne treba da pruži odgovore, ali su svakako zanimljivi za razmišljanje. Bar meni 🙂

Sigurno se sada pitate kako se ova cjelokupna priča uopšte odnosi na Crnu Goru?! Smatram da je moguće povući određene paralele između Tojnbijevog modela rasta i propasti civilizacija na manje istorijske sisteme, kakve su države i društva. Samim tim nalazim da se Crna Gora nalazi u specifičnom periodu izazova na koje trenutno očigledno nije u stanju da odgovori, što će vjerovatno biti praćeno nekim “vremenom nedaća”. Kakvi su to izazovi sa kojima se crnogorsko društvo danas suočava? Prvi i najvažniji jeste izazov gubitka identiteta i nezavisnosti koji se postepeno utapa u neki širi okvir koji će ga vremenom progutati i izbrisati. Nadalje, tu je ekonomski izazov daljeg opstanka, jer Crna Gora se nalazi u jednom imaginarnom stanju ekonomskog blagostanja koje je režim fingirao svojim kriminalnim radnjama i sivom ekonomijom, što je nasleđe teških 90-ih. Problem je, međutim, što je taj imaginarni balon došao do tačke pucanja, jer sve je teži i osjetniji njegov dodir sa realnošću. Realnost je pak surova: Crna Gora nema industrijski, privredni i resursni potencijal da izmiri sve više rastući javni dug (čime je prinuđena da dodatno rasprodaje svoju budućnost oličenu upravo u pomenutim potencijalima), a pogotovo ne da obezbijedi svojim građanima normalan životni standard (bar da podrži potrošačku korpu, čija je vrijednost 2 – 3 puta veća od prosječne zarade, prema istraživanjima, dok je opet u stvarnosti ta slika još više poražavajuća). Crna Gora više neće moći da se oslanja na kriminal (pogotovo jer teži EU čije vodeće sile ne žele da njihove ekonomije propadaju zbog kriminalnih veza jedne od članica u perspektivi). Naime, Crna Gora je debelo osjetila kad su nestale pare Šarića, Kalića, Keljmendija i ostalih. Vlada je tada bila prinuđena da zavuče ruku u džep svojih građana, uvodeći nove poreze i takse, rebalanse i slično. Realnost je takva da će “idilična slika” dupke punih podgoričkih kafića na podne nestati, čim se rasprši pomenuta iluzija ekonomskog blagostanja. Naredni izazov sa kojim Cna Gora ima da se suoči jeste jedna diktatura, jedna univerzalna država koja se ogleda u tiraniji, ta dominantna manjina, koja vlada prisilom, ugnjetavanjem, gaženjem osnovnih ljudskih prava i sloboda, partokratijom, nepotizmom i ostalim nezdravim društvenim pojavama koja ovo društvo vuku u još dublju propast. Ipak, svi su izgledi da je ovo jedna neminovnost. Crnogorsko društvo se nalazi u fazi sopstvene dezintegracije na svim nivoima, dezintegracije koja objedinjuje sve prethodno navedene stvari, što sve ukupno čini jedan veliki društveni izazov. Od odgovora na taj izazov zavisi naš dalji razvoj, da li će ovaj narod isplivati na viši evolutivni nivo podstaknut djelovanjem neke nove kreativne manjine koja je u stanju da uvidi sve ove stvari, i koja je spremna da se izopšti iz ralja Sistema koji hrli u pomenutu propast. Međutim, svi ti aspekti dezintegracije nas vode u jedno teško vrijeme nedaća, vrijeme kada će ovi pojedinačni izazovi postati sve intenzivniji. Neka kreativna manjina može da ponudi jedino početni impuls,ideju, ali na nama, kao narodu i kao pojedincima, na našem kapacitetu, je sav teret suočavanja sa tim izazovima, na nama je da ih iznesemo i eventualno uspješno odgovorimo na njih. Najveći podsticaj ljudi bi trebali da dobiju usljed nadolazeće teške ekonomske situacije i one gladi sa početka ovog teksta, kada bi bili suočeni sa neizvjesnošću sopstvenog opstanka. To i ne bi smjelo da čudi, ljudi sa ovih prostora su najveći otpor pružali u najtežim trenucima, kada su zaista bili suočeni sa teškim uslovima gladi i rata, ali uvijek odolijevali. Ja vjerujem da će tako biti i sada. Ali neophodno je shvatiti da nam se to već dešava i da ne smijemo dozvoliti da nam prodaju šarene laže, po koru hleba i malo igara pa da smo svi zadovoljni i da igramo po njihovim notama. Krajnje je vrijeme da se odbace te iluzije i da se suočimo sa sivom i oporom realnošću. A realnost Crne Gore je mračna: država je na  rubu bankrota javnih finansija, katanci na kapijama nekad velikih industrijskih preduzeća, sve veća stopa nezaposlenosti, ljudi na rubu egzistencije mole za socijalu, oko 15.000 porodica živi ispod granice siromaštva (prema zvaničnoj statistici), ljudi ostaju bez krova nad glavom jer ne mogu da otplate kriminalne kredite ovdašnjih poslovnih banaka jer su odjednom postali “tehnološki višak”, mladi ljudi ginu od ruke nekih bezočnih kriminalaca, sinova izopačenog morala koji je kreirala ova vlast, bombe ispod automobila, teror i prijetnje smrću na svakom uglu … Ovdje postoji samo privid lagodnog života, a u pitanju je u stvari tužno i sumorno odumiranje, dan po dan bliži sopstvenom krahu. Opet ponavljam, krah ovog Sistema je neminovnost, ali je pitanje koliko će ljudskih života surovo oduzeti u tom procesu, tj. iz koliko svojih robova će tiho isisati život? U međuvremenu, držaće nas priključene na aparate tog Sistema, dajući nam po malo, eto čisto da ne skapamo od gladi, taman dovoljno da i dalje možemo da nosimo ružičaste naočare, i tako će nas činiti zavisnim od tog malo, u vječitom strahu i agoniji da i to malo ne izgubimo. Grabeći tako mrvice života, zarad njih ćemo odustati od sopstvenog identiteta i istorije, od sopstvene tradicije, vjeru ćemo prodati za “večeru”, bezuslovno ćemo kapitulirati, sve ćemo to predati nekoj apstraktnoj evropskoj budućnosti koja će sahraniti naše nacionalno biće, duh naših predaka i cjelokupno nasljeđe čojstva i junaštva, ali naposljetku i naše lične kreativne i svake druge potencijale. Nestaćemo jer nismo smogli snage da odgovorimo na opisane izazove, jer smo bili kukavice, jer smo pristali da više ne postojimo, jer smo pristali da budemo robovi. To je taj prvi scenario laganog odumiranja koji je i Tojnbi opisao, dok je drugi radikalna društvena promjena. Da, upravo tako, Revolucija! Revolucija je neophodna iz svih onih razloga koje sam pomenuo u jednom od svojih prethodnih pisanija, a koje možete pogledati ovdje. Ona je drugi način odgovora na izazove koje nameće predstojeće vrijeme nedaća. Mi, koji smo sada svjesni opšteg stanja u društvu, nosimo ogromnu društvenu odgovornost da na to adekvatno odgovorimo, da na ruševinama ovog trulog Sistema, izgradimo jedno novo društvo koje će biti nužno na evolutivno višem nivou jer je uspješno savladalo pomenute izazove. Još jednom ponavljam, ono što pada treba još i gurnuti, a upravo to je naša obaveza kada vidimo gdje nas vodi ovaj i ovakav nakaradni Sistem. Vrijeme je da odgovorimo snagom čistog građanskog bunta da ne želimo da nam tamo neke lažne zapadne demokrate ukradu identitet, tradiciju i kodeks lične časti na kom je oduvijek počivalo biće Crnogoraca, da ne pristajemo da naša djeca budu žiranti kriminalcima i njihovom prljavom novcu, da ne želimo da buduće generacije žive od tuđe milostinje, već od sopstvenog rada za koji smo stvorili uslove, da se izdignemo iznad sebe, da stvorimo uslove za pojedinačni i ukupni duhovni, kulturni, društveni, privredni i sveopšti rast! Najvažnije od svega jeste da se suočimo sa sopstvenom realnošću, da u našoj svijesti uvijek budu prisutni težina i turobnost te realnosti. Pred tim ne treba da ustuknemo i da se povučemo u svoje jazbine, da se pomirimo sa dekadencijom, već sa tim treba da se suočimo, da je osvojimo i nadvladamo, da joj odgovorimo snagom svoje volje, da je savladamo. Samo tako i tek tada možemo govoriti o nekim istinskim promjenama, o nekom napretku i boljitku. Kontinuitet sa ovim i ovakvim stanjem ne može iznjedriti ništa dobro, samo još jednu novu farsu, novu iluziju. Kontinuitet mora biti prekinut, jer su nama, po ko zna koji put ponavljam, neophodne temeljne i suštinske promjene na svim nivoima.
Na kraju, ostaje mi samo da se zapitam da li imamo neki donji prag tolerancije koji još nije dotaknut? Možda ovaj nivo gladi nije dovoljan da izvuče neku reakciju iz nas? Ja bih radiji da vjerujem u to, jer to znači da će u jednom trenutku, neminovno, taj prag biti dodirnut i onda snažna reakcija i odgovor moraju uslijediti. Istovremeno se plašim da nismo već upali u onaj scenario laganog odumiranja, da već polako ne nestajemo … Za ovaj drugi slučaj koji je izgleda bliži istini, posebno bi bila značajna radikalna društvena promjena, snažan trzaj iz tog stanja hibernacije, da se sve ono što je za to stanje uznemirujuće učini stvarnim, da se upadne u vanredno stanje, u stanje opšteg haosa i kolapsa ovog nakaradnog Sistema. U oba slučaja biće potrebne radikalne mjere, i zato svi treba da budemo spremni da ih iznesemo na valjan način. Nekoga će na to natjerati nužda, nekoga volja i elan za boljim sjutra, ali sve će nas udružiti napredak. U oba slučaja, ključno je da prihvatimo odgovornost, da sve zavisi od nas, od svakog pojedinca ponaosob, da li ćemo se povući i nestati ili ćemo se oduprijeti i prevazići?! Prihvatimo tu odgovornost i dokažimo da nosimo gene predaka koji nisu ljubili lance!

Intervju prof. Kuljak

U vremenu u kom se aktuelni i ključni problemi ove zemlje stavljaju u drugi plan u odnosu na različite interese svakojakih interesnih grupa, rijetki su ljudi koji imaju viziju rješenja tih problema i koji su odvažni da ih prezentuju na jasan i nedvosmislen način. Upravo je takvo djelovanje neophodno da bi se postigli potrebni rezultati u domenu demokratizacije društva i uopšte njegovog oslobođenja od dugogodišnjeg jarma diktature oličene u Gospodaru. Nikakve minimalne dekriminalizacije i polovična rješenja, potrebna je korjenita promjena.

O svemu tome i mnogo čemu još govorila je profesorica Mirjana Kuljak u intervjuu datom za emisiju “Neskriveno” na TV Srpska, sa Draganom Rosandićem, koji ovdje u cjelosti prenosimo:

Sedam godina “nezavisnosti”

947102_581180995245646_911457381_n

Eto došao je još jednom taj čuveni 21.maj, dan kada je Crna Gora “obnovila svoju državnost” prije sedam godina. To je bio dan kada je prva familija ogradila svoj feud samo za sebe, stvorila uslove za izgradnju privatne mafijaške države na temeljima nacionalnih, vjerskih i svakih drugih podjela koje je sama stvorila i kasnije podsticala. Crnogorsko društvo tada je duboko podijeljeno po najosjetljivijim pitanjima, onim identitetskim. Tako se ušlo u izgradnju nekog novog identiteta, koji je po njihovim riječima trebao biti povratak onom prije Jugoslavije koji su nam tako brutalno drugi uzeli. Istina je ipak da je izgrađen neki novi identitet čije se karakteristike ni u čemu ne mogu povezati sa onim ranijim. Prvo, u tom identitetu koji oni nastoje nekako da obnove nije bilo mjesta podjelama, niti je on izgrađivan na tim osnovama. Od početka državnosti Crne Gore, pogotovo za vrijeme dinastije Petrović-Njegoš, postojala je težnja za ujedinjenjem, za prevazilaženjem tada izraženih plemenskih podjela kako bi se postigao unutrašnji mir tako neophodan za tadašnje vrijeme borbe za slobodu od okupatora. Ako je istorija zaista učiteljica života eto nam prve lekcije, da nas samo unutrašnje jedinstvo može osloboditi od okupatora. Ne mogu a da ne obratim pažnju i na karakter koji se u Crnoj Gori njegovao uprkos teškim vremenima izazova kroz koje se prolazilo. Taj karakter je vrlo precizno oslikan u djelu Marka Miljanova “Primjeri čojstva i junaštva”, prikupljenim u crnogorskim plemenima. Ta mala knjižica je konkretizovala i uobličila set vrijednosti našeg naroda kroz priče i predanja i sačuvala ih od zaborava kroz takvu formu, potvrđujući pravo crnogoraca da se i danas pozivaju na Čast i Junaštvo kao na specifične odlike našeg naroda i naše kulture. Istina je da je u današnje vrijeme prihvatanja nekih tuđih vrijednosti, tuđih načina življenja, tuđe kulture i Zapadnog etosa uopšte, to pozivanje na Čast i Junaštvo uglavnom samo deklarativno. Sve ređe i ređe se mogu naći primjeri čojstva i junaštva u stvarnom životu. To razgrađivanje našeg nasleđa je započelo sa odbacivanjem plemenskog načina života i gubitkom faktičke autonomije koju su plemena na ovim prostorima imala sve do kasnog 19-og vijeka. Vladavine raznih dinastija nisu imale toliko poguban uticaj na gubljenje plemenske autonomije i osnovnih vrijednosti našeg nasleđa, jer su i te dinastije potekle iz iste kulture koja je bila oličenje načina življenja na ovim prostorima. Naša kultura i naše vrijednosti su smrtne udarce pretrpjeli, prvo od komunističke ideologije i takvog uređenja koje je bilo sprovođeno na ovim prostorima do ranih 90-tih, i zatim od trenutno aktuelne kapitalističke ideologije i uređenja i Zapadne kvazi-demokratije. Smiješna je činjenica, u našem slučaju, da se u zadnjih 25 godina obje ideologije (Komunizam i Kapitalizam) sprovode od strane jedne iste oligarhije, jednog istog kruga ljudi koji upravljaju ovom državom, a kojima je stalo do tradicije, časti, junaštva, naše kulture i nasleđa koliko do lanjskog snijega, osim ako ih ponekad ne mogu iskoristiti u političkim kampanjama, jedino deklarativno, jer ih na praktičnom nivou potiru svakim svojim djelom. Ohrabrujući element u čitavoj toj priči jeste činjenica da nekoliko decenija praktičnog ustoličenja ovakvih sistemskih formi nije moglo u potpunosti da potre i uništi Mitove i Etiku naše kulture koja je nastajala i koja se razvijala dugi niz vjekova (a koju u velikoj mjeri ni Mesijanske religije, sa svojih 1000 godina prisustva na ovim prostorima, nisu uspjele u potpunosti da zamijene ili prevaziđu u važnosti, već su morale da joj se potčine u izvjesnom smislu), tako da i danas, prilikom upoznavanja, na primjer, ljudi na ovim prostorima najčešće prvo pitaju za porijeklo, pretke i od kojeg plemena potičete. Ta etika za svoj osnov oduvijek je imala ličnu čast, i to zaista treba ostati rukovodni princip našeg postojanja.

A kakav identitet je danas stvoren? Afirmisane su neke druge “vrijednosti”, pa je tako umjetnost uvlačenja u dupe pretpostavljenima postala ideja vodilja u težnji za “boljim životom”, odraz sposobnosti i karakterni kvalitet koji obezbjeđuje prosperitet. Karakter poltronstva, poslušništva, laži, prevara, krađe, karakter koji veliča prolazne vrijednosti, karakter koji se divi sjaju kurtizana ne primjećujući svoju bijedu, karakter iskupljenja za kriminalna nepočinstva kupovinom zlatnih krstova na crkvama i tetovažama Ostroga, karakter koji je zakletvu “Ostroga mi” doveo do profane uzrečice kojom se laž čini istinom, karakter koji svoje Mitove ima u narkobosovima, “žestokim momcima”, njihovim ljubavnicama koje se pored toga često bave i modelingom, pa i muzikom, karakter čiju Etiku oslikavaju ideali konzumerizma,prolazne slave i “viđenosti” do kojih se dolazi kroz prethodno nabrojane djelatnosti. Sve u svemu karakter, tj. identitet koji nema veze sa slavnim nasleđem koji su nam ostavili naši preci. Ili kako bi to popularni Buksovci u jednom svom skeču rekli: “Viđi, takvoga fukarluka danas u narod, to se pokupilo znaš, nekakva je kriza nekakvoga morala, više nema Marka Milanova i to, čojstvo, junaštvo, izgubila se u Crnu Goru ta nekakva tradicija, taj nekakvi dobročinluk, sve se gleda kako će ko koga, da oprostiš, da sprcne … Nema više tih nekakvih dobrih rilejšonšipova …” Sve su to zapravo samo odlike jedne krize identiteta u kojoj se naše društvo nalazi, krize koja se tako jasno pokazuje kroz dvojnosti: dvije crkve od kojih obje polažu pravo na vjerski identitet Crnogoraca, dvije akademije nauka i umjetnosti, dva jezika zapanjujuće sličnosti (čiji zagovornici takođe polažu pravo na identitet Crnogoraca) itd. Naravno, jasno nam je da ovo urađeno sa ciljem “zavadi pa vladaj”, što bi i razumljivo bilo da je to radio neprijatelj, ali to je činila vlast, nosioci izborne volje građana odlučili su se da zavade te iste građane radi svojih interesa. I kao što takve podjele obično i čine, došlo se do određenja šta to zaista jeste pravi Crnogorac, dok su svi ostali određeni kao protivnici države i ključno “nacionalnog identiteta”. Odrediti toliki procenat građana kao “neprijatelje države” je bio jedan od prvih vjesnika kakvoj se državi teži, diktaturi u kojoj je jedino ideologija Diktatora prihvatljiva i jedino ona određuje ko su i šta Crnogorci. Tako se pristupilo raznim mjerama indoktrinacije, od kojih je jedan od vrhunaca bio nedavni predlog nekog režimskog sluge da se himna svira svakog dana u školama? Kim Džong Un, što si protiv Amerike, dobro bi se družili, obje su nam države “demokratske”. Da se razumijemo, ništa nemam protiv ideje crnogorske nezavisnosti, samo kažem da je brutalno zloupotrijebljena. Ili kako bi to rekao Dostojevski: “Ne možete zamisliti kakva tuga i bijes obuzimaju dušu kada veliku ideju, koju odavno poštujete kao svetinju, dohvate nevješti ljudi i izvuku je na ulicu pred glupake kakvi su i sami, i najedanput je nađete na tržnici stareži, u prljavštini, naopako namještenu, bez proporcija, bez harmonije – kao igračku kod nerazumnog djeteta, i ne možete je više prepoznati… Ne!” E upravo to su oni učinili sa identitetom Crnogoraca, onim identitetom koji je oslikao Marko Miljanov, sveli su ga na nivo sredstva za ostvarenje svojih prljavih interesa i time ga trajno oštetili. Nisu u pitanju “nevješti ljudi” iz ovog citata, u pitanju su neljudi, kriminalci i poltroni koji su dobro znali šta rade.
Mnogi kažu da su lideri neke zemlje samo odraz kolektivne svijesti naroda, njegova nesvjesna potreba u datom vremenu. Ta teza u Crnoj Gori itekako ima svoju potporu i danas je vrlo očigledna, budući da postoji jasna korelacija između tog opšteg “identiteta i karaktera” i samih vlastodržaca, jer “dođu tako vremena kad pamet zašuti, budala progovori, a fukara se obogati”.

Posebno bih želio da se osvrnem na temu nezavisnosti. Mislim da je iluzorno pričati danas o nezavisnoj Crnoj Gori, kad u njoj ništa nezavisno ne postoji. Naime, Crna Gora bi trebala biti država njenih građana jer po Ustavu “nosilac suverenosti je građanin koji ima crnogorsko državljanstvo.” Međutim, mi znamo da to nije tako. Na referendumu je stvorena privatna mafijaška država. Svi znamo da je Crna Gora privatna zemlja, posjed, feud prve familije. Ta prva familija je duboko upletena u kriminalne strukture, zapravo njihov je aktivni saradnik. Prva familija, odnosno mafija, je zarobila sve državne institucije, tako da one nisu nezavisne i ne mogu ostvarivati svoju funkciju, one tu postoje samo pro forma. Na njihovom čelu nalaze se upravo oni “sposobni” koje sam ranije pomenuo, koji svojim poltronskim karakterom omogućavaju da se taj privid nezavisnosti i državnosti nesmetano odvija. U međuvremenu, u realnosti, one su zadužene za očuvanje privatnih interesa pomenute familije i njenih bliskih saradnika tj. za nesmetano odvijanje kriminalnih i korupcionaških aktivnosti.
pre-tekstaPosebno to smiješno, ili tačnije tragično, djeluje sa aspekta spoljnopolitičkih odnosa. Već nam je svima jasno da vladajuća struktura svoju dugovječnost, između ostalog i u najvećoj mjeri, duguje uspješnoj realizaciji interesa zapadnih moćnika na ovim prostorima. Tako su “preporuke i direktive” Evropske Unije i njenih dobro nam poznatih zvaničnika (Lange, File, Maurer, Kacin, Lajćak, Lipka – kome dugujemo posebnu zahvalnost, itd.) postale svetinje koje se bespogovorno slušaju. Šta god da nam oni kažu mi implementiramo u naš sistem. Najgore u cijeloj priči je što se odričemo svog sopstvenog identiteta i prihvatamo njihove načine života i vrijednosti, određeni etos koji nam je oduvijek bio stran i koji je detrimentalan po one uzvišene ideale koje bi trebali da čuvamo, i suprostavimo se toj suptilnoj okupaciji. Posebno je važno ovdje istaći trend kojim EU ide, a to je trend stvaranja nad-države koji će u potpunosti srušiti suverenitet država tako što će ga obesmisliti. Taj proces unifikacije Evrope se već odvija, počev od supremacije međunarodnog prava nad domaćim, te obaveze država da inkorporiraju direktive i preporuke EU u svoja zakonodavstva (obesmislivši ulogu Parlamenta, a samim tim i građana koji isti biraju), pa sve do konačnog stvaranja jedne super države o čemu sam pisao u tekstu: Dugo putovanje u Jevropu. Svakom iole demokratski orjentisanom pojedincu jasno je da smjer kojim EU trenutno ide značajno odstupa od temeljnih demokratskih principa, jer se teži još većem slabljenju moći pojedinca tj. naroda da odlučuje o svojim potrebama, tj. da vlada, što po definiciji demokratija i predstavlja … Ovakva Unija se nalazi u “završnim fazama slamanja demokratije”, kako to reče češki predsjednik Vaclav Klaus. EU ≠ demokratija. Međutim, nama je taj put predstavljen kao put koji nema alternativu, pa mi treba sve da žrtvujemo kako bi bili dio “velike porodice evropskih naroda”. Poenta je da mi to već jesmo, i da treba da gajimo posebnost svog etosa kao i svi drugi, jer evolucija se uvijek zasnivala na različitostima, autentičnostima koje nas opet spajaju. Stoga je svaka unifikacija loša, bila ona montenegrinska ili evropejska.
U tim svojim direktivama, oni nam govore da treba da odustanemo recimo od prirodne medicine, uzgajanja prirodne hrane ili nam čak oduzimaju pravo na vodu kao ljudsko pravo i govore da vodu možemo piti samo kad je kupimo u prodavnici. Crna Gora je puna izvora čiste vode (mada neke naši stručnjaci pretvaraju u deponije), u tradiciji je crnogorskog naroda prirodni lijek koji je nerijetko imao primat nad zvaničnom medicinom, u našoj je tradiciji i zdrava domaća hrana koju su uzgajali naši preci i na kojoj smo odrasli. Zar treba da se odreknemo čaja od kamilice, melema, domaće šljivovice, vina crmničkog, kačamaka, njeguškog sira i čiste vode zarad neke tamo obećane “evropske” budućnosti u kojoj nećemo imati ništa svoje? Zar ne uviđate da je to postepeni put ubijanja istinske autentičnosti i nezavisnosti kojim se potire sjeme naše tradicije i kulture zarad stvaranja nekog impersonalnog konstrukta čiji je jedini cilj dalja eksploatacija kako ljudi tako i njihovih dobara? Pored toga nameće se konzumerizam i borba za neke apstraktne ciljeve tzv. “samoostvarenja” a koje u suštini nije ništa drugo do dalje udaljavanje čovjeka od čovjeka, čovjeka od Prirode, od svojih korijena kako bi se pretvorio u poslušnog roba koji će raditi i po 15 sati dnevno da bi postigao tu neku svoju karijeru u nekoj korporaciji koja ga izrabljuje da bi ostvarila profit koji ide u džep onim 1% populacije sa 40% svjetskog bogatstva u svojim rukama. Čovjek čovjeku postaje tuđin, svi vide u drugima neprijatelja i bespoštedno se uništavaju, ne shvatajući da su tako razjedinjeni najpodložniji manipulaciji i da su tako beznadežno porobljeni. To nije nikada bilo dio naše tradicije, jer ovo je zemlja u kojoj su ljudi uvijek pomagali jedni druge, u kojoj je gost uvijek dočekivan sa najvećim počastima (što nam je ostalo još od vremena Starih Slovena), gdje su ljudi uvijek vodili računa o ličnoj časti i gdje je to bio jedini rukovodni princip koji je omogućio dobre međuljudske odnose, gdje je ratnički i slobodarski duh bio oduvijek živ i zbog čega je rečeno da “Crnogorci ne ljube lance”.

U suštini, nezavisnost ovdje ne postoji i sve će je manje biti, tako da danas ja nemam razloga ništa da slavim. Nemam razloga da slavim jer moja zemlja nepovratno hrli ka gubljenju te iste nezavisnosti, svoje kulture, etike i običaja, žive tradicije koja me činila ponosnim što sam rođen na ovom “kršu i drači”. Nemam šta da slavim jer moja zemlja hrli ka dužničkom ropstvu, jer moji sugrađani žive na rubu egzistencije – stopa nezaposlenosti prema državnoj statistici je oko 20 odsto, odnosno 49 hiljada radno aktivnih građana je bez posla, prema podacima “Monstata”, prosječna plata je za sedam godina sa 248 porasla na 485 evra, ali se minimalna potrošačka korpa sa 263 povećala na 806 evra. Umjesto privlačenja stranih investitora, Vlada je u međuvremenu počela da im iz budžeta plaća garancije i nudi milione da napuste državu, po čemu je Crna Gora jedinstven primjer. Zaduženost države sada je 51,12 odsto bruto nacionalnog proizvoda, dok je godinu nakon nezavisnosti bila 32,4. Nemam šta da slavim jer su nam oteta osnovna građanska prava i slobode, jer moju državu u svojim rukama drži mafija koja sebi gradi kule i gradove na uštrb njenih građana. Ne mogu da slavim nezavisnost kad nje u suštini nema, kad nema slobode koja iz nje proizilazi.
Nebrojeno puta sam ponavljao da je dužnost upravo nas, građana, da prekinemo ovo vrzino kolo i da se pobrinemo da taj duh predaka nastavi da živi i u generacijama koje dolaze, da sačuvamo bogatu tradiciju, da oslobodimo ovu zemlju od kandži mafije, od kandži zapadnjačkog globalističkog duha i njegovog milosrdnog anđela, i da gradimo novu budućnost zasnovanu na našem iminentnom identitetu i istinskom karakteru. Nisu nam potrebne nikakve integracije, a pogotovo ne samoodricanje zarad tih integracija da bismo znali kako da tu budućnost napravimo. Prvo je neophodno da shvatimo da je to naša dužnost ako u nama ima imalo onog Markovog “čojstva i junaštva”, a potom i da pređemo u konkretne akcije koje će otvoriti put ka slobodi. Moramo prozrijeti sve licemjere i profitere i ukloniti ih iz svojih redova, te zatim ukloniti i one koji žele da prodaju tu našu budućnost i napokon da otjeramo one koji su htjeli da je eksploatišu, uništavajući i poslednje tragove naše posebnosti. Naša je dužnost da izborimo sebi istinsku nezavisnost, da povratimo vlast i državu narodu Crne Gore, koji će svoju dalju budućnost graditi na ranije vaspostavljenim principima čojstva i lične časti, na svojoj tradiciji, prije nego li na nekim nametnutim kvazi-demokratskim apstrakcijama, u skladu sa svojim potrebama i karakterom a ne u skladu sa tuđim interesima. Ne zaboravimo da sloboda podrazumijeva odgovornost, i zato ne budimo kukavice, jer odricanjem te odgovornosti i njenim prebacivanjem na druge ne postižemo ništa, samo dublje tonemo u ropstvo. Prihvatimo i preuzmimo odgovornost da bi sloboda bila moguća!

Šest tačaka demokratizacije CG

246820U nekim svojim ranijim razmišljanjima o cjelokupnoj situaciji u političkom životu u Crnoj Gori i opštem jednoumlju koje vlada među postojećim nosiocima političke misli, zaključio sam da je to svojevrsni kuriozitet, jedan od mnogih negativnih po kojim ovo područje postaje prepoznatljivo. Kada pogledate programe bezmalo svih političkih subjekata, bilo u vlasti ili opoziciji, primijetićete da i nema neke suštinske razlike. Za moju struku, to je najočiglednije na pitanju spoljne politike, gdje postoji opšta saglasnost o obaveznosti evropskih integracija. Nešto manja slaganja doduše postoje vezano za one transatlantske integracije, tj. NATO, mada sam u posljednje vrijeme naveden da vjerujem da ni tu ne postoji neka razlika, izuzev te da vladajući javno zagovaraju ulazak u NATO, dok se opozicionari diplomatski izjašnjavaju o tom pitanju, bez jasnog određenja, dok pojedini ćute o tome. Stiče se utisak da im ne bi bio problem da prihvate i te integracije, ako je to uslov Zapada. S druge strane, Zapad izgleda želi da igra na sigurno, podržavajući diktatorski režim čiji je zadatak da uvrsti Crnu Goru među zemlje članice ovog zločinačkog saveza, koji je samo produžena ruka američkog uticaja i zaštitnik “tekovina novog svjetskog poretka” koji je zadužen da ga milosrdno instalira gdje god je to potrebno. Takvo slaganje vlasti i opozicije oko suštinskih stvari za dalju budućnost zemlje je i jedan od razloga nesmjenjivosti vlasti u Crnoj Gori, ali i razlog za zabrinutost, budući da takav konsenzus o pomenutim pitanjima ne postoji u stvarnosti. Podrška građana NATO integracijama je oko 28%, dok i podrška EU ima tendenciju konstantnog pada (kako navode iz CDT-a, od 76,1 odsto 2009. do 60,9 odsto u martu ove godine). EU i nema tako visoku podršku, pogotovo kad se uzme u obzir kolika se kampanja vodi u tom pravcu, i na samu netransparentnost procesa u kom se zataškavaju sve informacije i rješenja koja se protive ovom “putu koji nema alternativu”. Kada bi se afirmisale i te ideje i dobile adekvatan prostor, za očekivati bi bio dalji pad podrške EU. To je svakako neophodno, jer građani moraju biti informisani tačno gdje idemo i šta nas tamo čeka. Sve drugo je vrlo nedemokratski i ispada da smo bukvalno gurnuti tamo bez da smo se o tome išta posebno pitali. Dakle, očigledno da građani vide alternative putu evroatlantskih integracija, ali ne i njihovi predstavnici. Ovakve razlike su prosto neprihvatljive za demokratska društva i neophodno je ispitati uzroke za to. Moje je mišljenje da se razlog takvoj pojavi nalazi u imitaciji demokratije koja postoji u CG ovih 20 godina. Političke partije mi djeluju kao poltroni i poslušnici moćnika sa Zapada koji nam nameću neke svoje standarde i rješenja, putem kojih zapravo ostvaruju svoje geopolitičke, ekonomske i razne druge interese. Pritom, njih ni najmanje ne zanima demokratizacija ovih prostora i istinska reforma društva na svim nivoima. Saglasno tome, voljni su podržavati kakav god režim sve dok udovoljava njihovim interesima. Ipak, njihovo licemjerstvo je prirodno i donekle opravdano jer “Šta ih briga, neće oni živjeti ovdje”. Ono što je međutim nedopustivo jeste licemjerstvo domaćih političkih partija, pogotovo vladajuće strukture, ali i opozicije, kojima su sve te igre dobro poznate, ali koje i dalje  nastavljaju da ih igraju na uštrb svakog prosperiteta ove države. Naravno, i jedni i drugi imaju interes u tom prodavanju magle – vlast da “uspjesima na putu evroatlantskih integracija” sebi osigura još koju godinu uživanja u svojoj privatnoj prćiji, dok opoziciji ostavlja mogućnost da ih nekad naslijedi, kad se taj isti Zapad odluči da im “prva familija” više ne odgovara i kad više ne budu željeli vladu sa nepopularnim vezama sa kriminalom u svom društvu ili kad ispune svoju misiju. U tom momentu dakle, priskočiće opozicija i stati u odbranu “temeljnih vrijednosti evropske zajednice” koja je cijelo vrijeme i isticala tu “antievropsku” komponentu režima. Imajući sve ovo u vidu, nije ni čudo što nas nazivaju “faktorom stabilnosti u regionu”, njihovi interesi ni najmanje nisu ugroženi i vrlo su stabilni, sa tendencijom da se to nastavi još dugi niz godina. Vlast i opozicija svode svoju navodnu borbu za vlast na neke trivijalne dnevnopolitičke teme, pokazujući prstom jedni na druge, kritikujući se međusobno na raznim radnim tijelima Skupštine, razmatraju neke akcione planove i strategije. Nerijetko se međusobno i podržavaju, kao SNP što je nedavno priskočio u pomoć Vladi oko KAP-a, ili se kao mimoilaze u stavovima, poput SDP-a u vezi istog pitanja. Suštinski, ništa se tu ne dešava, simuliraju se samo demokratski procesi koji uvijek rezultiraju gotovo bezpogovornom implementacijom direktiva EU. Kad nema takvih direktiva onda se ostvaruju privatni interesi prve familije, u kojim korupcionaškim radnjama mnogi dobiju svoj dio kolača kako bi igranka mogla nesmetano da se nastavi. Ponekad izbije neki tako skandal ili afera koji bi uzdrmali svaku zemlju, i o tome se samo priča. Opozicija jalovo ukazuje na sve te veze sa kriminalom, na korupciju i ostale negativne pojave i radnje kojima se bavi ovaj režim, bez nekog stvarnog i odlučnog pritiska. Poznato nam je da institucije neće učiniti ništa u razrješavanju tih problema (budući da ih je odavno zarobio režim), poznato nam je da EU mnogo ne haje za to (iako će Lange & Co. izraziti svoju ozbiljnu zabrinutost i ohrabriti opet institucije da rade svoj posao), pa se tako sve to vremenom zataška, gurne pod crveni tepih na kom će se dočekivati ti isti zvaničnici prilikom svojih posjeta, pod onaj crveni tepih na ulazu u Parlament kojim “predstavnici narodne volje” gaze, da bi donosili nove reformske zakone saglasne sa primjerice sada aktuelnim Poglavljima 23 i 24, a koji se neće primjenjivati na adekvatan način. Opozicija čak nije imala snage da istraje u počecima antirežimske vaninstitucionalne borbe, nego se je brže bolje vratila u Parlament jer ih je pomenuta evropejska ekipa opomenula da već imaju previše neopravdanih izostanaka! Eto takva je simulacija demokratije u Crnoj Gori, takva je simulacija slobode i nezavisnosti.

Svima nam je više nego dobro poznato u kakvim uslovima živimo. Znamo da živimo u klasičnoj diktaturi sa maskom demokratije, u zemlji u kojoj je javni dug u stalnom porastu (preko 60% BDP-a; godišnje se zadužujemo oko 200 miliona), u kojoj je svaki građanin u prosjeku zadužen sa tri plate, uz trend smanjenja zarada.  Sve to skupa nas neumitno vodi ka dužničkom ropstvu, državi prijeti neko stanje stečaja, smanjenja suvereniteta u domenu javnih finansija. Sa druge strane, donose se zakoni kojim se povećava stopa PDV-a, taksa euro po euro i slične kojim se popunjavaju budžetske rupe nastale usled dovođenja loših investitora (sa kojima vjerovatno postoji neki tajkunski dil) i preuzimanja njihovih dugova na štetu građana (najočitiji primjer je KAP). Najgore u cijeloj priči jeste što ne postoji jasna strategija koja će izvući ovu zemlju iz očajne ekonomske situacije, uprkos svim tim akcionim planovima. Realno, zemlja trenutno nema potencijal da to iznese. Treba li podsjećati da od brojnih snažnih firmi sada samo postoji poneki Obodinov frižider ili šahta sa imenom “Radoja Dakića”, treba li podsjećati da je država rasprodala gotovo sve vitalne energetske resurse,telekomunikacije stranim kompanijama? Kako onda vratiti sav taj dug? Ne može se živjeti samo od turizma, pogotovo ako se i tu vodi slična politika.
Sve u svemu, to je surova istina o Crnoj Gori danas. Neka vas ne zavaraju šarene laže koje stižu iz EU i pohvale  našeg demokratskog i svekolikog napretka. To su laži, i njih ne interesuje naša budućnost. Ništa veći interes ne pokazuju ni političari kad pristaju na sve te igre. Ostaje dakle nama građanima obaveza te borbe za demokratizaciju ovog društva, borba da se država oslobodi korumpiranih političara i institucija, borba da se oslobodi od lopova i kriminalaca koji njome vladaju, borba za slobodu i čast, borba za buduća pokoljenja nekad hrabre i dostojanstvene, danas ponižene i uvrijeđene Crne Gore. Ta borba je naš interes i niko je neće izboriti za nas, a pogotovo ne EU. Nebrojeno puta sam isticao, mi ne treba da čekamo njihovu dozvolu i uputstvo kad i kako da se borimo, mi treba da imamo način i da njih navedemo da se prilagode novonastaloj situaciji. To nije lak zadatak, jer postoje u Crnoj Gori brojne interesne grupe koje sabotiraju istinsku demokratizaciju i uskraćuju joj prijeko potreban prostor. Ono što ja lično vidim kao jasan put je izraženo kroz šest tačaka koje su široj javnosti, posebno na internetu, poznate preko grupe građana “Otpor Diktatorskom Režimu – Građanska Neposlušnost”. Ovdje ću ih ponoviti:

1. Izlazak opozicije iz Skupštine i svih institucija vlasti
2. Bojkot svih izbora i referenduma koje režira korumpirani mafijaški režim
3. Zabrana rada ratno-profiterskim i antiratno-profiterskim strankama
4. Formiranje prelazne-tehničke vlade za organizovanje vanrednih izbora
5. Prvi slobodni izbori u istoriji zemlje
6. Provjera porijekla imovine svih koji su obavljali najviše državne funkcije, imovine njihovih članova porodice i kumova-borba protiv korupcije na najvišem nivou.

Mnogi su mi govorili da je to previše ambiciozno, nerealno i utopijski, neki su smatrali da su zahtjevi potpuno nelogični i besmisleni. U svijetlu svega gore navedenog i mojih prethodnih tekstova, smatram neophodnim da obrazložim ovih šest tačaka na način kako ih ja vidim i šta za posledicu one mogu imati. Ićiću redom:

1. Izlazak opozicije iz Skupštine i svih institucija vlasti

Ovo je izuzetno bitna stavka, jer je neophodno da se raskine kontinuitet imitacije demokratije i da se suočimo sa realnošću političke krize. Svoje uporište ona upravo ima u brojnim izbornim krađama koje režim uspješno sporovodi od kada je zaposjeo crnogorski tron. Najsvježiji primjer su ovi predsjednički izbori, koji su zapravo samo kulminacija ranije oprobanih mehanizama sa prethodnih izbora, poput fantomskih glasača, manipulacija sa biračkim spiskovima, glasanje putem pisma i famozni preokreti kad zatreba. To su samo manipulacije koje se koriste na sam dan glasanja. Prethodno, tu su još i pritisci i prijetnje otkazom, razni poštolozi koji brižljivo vode računa o svojim zaposlenima i njihovom biračkom pravu, te Zavod za zapošljavanje koji ima partijsku strategiju zapošljavanja itd. Prema Ustavu Crne Gore, nosilac vlasti je crnogorski građanin. On je ostvaruje preko svojih predstavnika koje bira na slobodnim i fer izborima. Izbori u gore navedenim uslovima su sve samo ne fer i slobodni. Kao takvi, ne predstavljaju odraz volje građana. A Ustav opet kaže: “Ne može se uspostaviti niti priznati vlast koja ne proističe iz slobodno izražene volje građana na demokratskim izborima, u skladu sa zakonom” (član 2). Dakle, vlast koja se formira na ovakvim izborima nije legitimna. Međutim, učešćem u toj varci od izbornog procesa, a kasnije i u institucijama vlasti formiranim na osnovu istog, opozicija daje legitimitet toj vlasti. Stoga, oni moraju izaći iz tih i takvih institucija budući da su formirane na krađi, na pritiscima i ucjenama, na protivzakonitim radnjama. Iz ovog jasno i logično slijedi i sljedeća tačka:

2. Bojkot svih izbora i referenduma koje režira korumpirani mafijaški režim

Svoje uporište ova tačka takođe ima u pomenutim izbornim krađama. Stoga, istinsko opoziciono dejstvo pored bojkota institucija podrazumijeva i bojkot procesa koji vode formiranju tih institucija, tj. bojkot izbora. Već je ukazano da je kompletan mehanizam izbornog procesa u rukama diktatorskog režima, i da u tim uslovima ne može postojati fer i poštena izborna utakmica, niti oni mogu izraziti stvarnu i slobodnu volju građana. Neučešćem u toj lakrdiji oduzima im se legitimitet, budući da oni gube smisao i u očima iole demokratski orjentisanih ljudi ne mogu biti nikakvo mjerilo. U slučaju da se takvi krnji izbori i održe, njihove rezultate ne treba priznavati. Ovim se afirmiše vaninstitucionalna borba, što je i logično budući da institucije nisu garant ostvarenja prava, s obzirom da ih je zarobio mafijaški režim i da donose odluke u skladu sa interesima oligarha, a ne u skladu sa zakonom. Takva borba sa druge strane zahtijeva oslobođenje institucija od kandži mafije i poltrona koji su joj u službi, što nas dovodi do naredne tačke:

3. Zabrana rada ratno-profiterskim i antiratno-profiterskim strankama

Ovdje se prevashodno misli na zabranu rada strankama koje su svoj uticaj i moć izgradile ratnim profiterstvom. To su svakako i pobornici rata i njegovi protivnici, koji su u njemu vidjeli priliku za sopstveno uzdizanje i koji su isti koristili za ostvarenje svojih interesa. U ovaj krug upadaju mnoge aktivne stranke, jer su ratom profitirale ne samo u uticaju, već i u realnoj ekonomskoj moći, kapitalu i novcu. Sve to je stečeno nezakonitim i kriminalnim radnjama, što je ujedno i osnov za njihovo isključenje iz političkog života. Svakako najočitiji primjer je DPS, koji je u stvari jedna kriminalna organizacija koja djeluje kao politička partija. I za ovu tačku postoji ustavno utemeljenje, budući da se ne može dozvoliti osnivanje i djelovanje organizacija koje djeluju protiv državnog uređenja i ustavnog poretka. Kriminalne i (anti)ratnoprofiterske organizacije svakako spadaju u taj krug. Stoga donošenje zakona o lustraciji je neophodno i prvi je zadatak prelazne vlade.  Pod udar lustracije ne dolaze samo partije, već i kadrovi koji se smatraju odgovornim za održavanje mafijaškog režima, pogotovo kada je riječ o agentima i saradnicima sigurnosnih službi najodgovornijih za likvidacije, zatvaranja i druge oblike represije.  Ovim im se oduzima politička moć, ali se onemogućava i njihov politički uticaj na institucije što je prvi korak ka demokratskim izborima.

4. Formiranje prelazne-tehničke vlade za organizovanje vanrednih izbora

Formiranje prelazne vlade je neophodnost kroz koju prolaze sve zemlje kada se nađu na rubu promjena.  Prelazna, tehnička ili privremena vlada nastaje u trenucima duboke političke krize, tj. usled pada ili kolapsa postojeće administracije tj. Vlade. Logično to se dešava najčešće nakon revolucija, što nije neophodno, dovoljno je ukazati na činjenice da ta Vlada krši zakone i Ustav zemlje, što može biti razlog i bojkota Parlamenta i nepriznavanje odluka takve vlade (čime ona gubi legitimitet), a što je najčešće praćeno protestima, pa se stoga traži formiranje prelazne vlade kako bi omogućila “fer izbornu utakmicu” i koja bi regulisala odnose u zemlji do formiranja trajne vlade. Postojeći parlament u takvim situacijama nema više nikakav značaj, on se raspušta. Prelazna vlada je ta koja donosi odluku o zabrani rada određenim strankama (jer ih može sasvim legitimno označiti kao kriminalne organizacije koje djeluju kao političke partije, što je i protiv zakona i Ustava), i tako raspisuje slobodne izbore putem kojih se stvara trajna vlada. Prelazna vlada vodi zemlju kroz period formiranja institucija i najčešće je orjentisana na stvaranje uslova da se na demokratski način formira trajna vlada, ali i reguliše odnose i vodi državnu politiku na nivou odluka neophodnih za normalno funkcionisanje građana i države.

5. Prvi slobodni izbori u istoriji zemlje

Nakon što je prelazna vlada u prethodnom periodu zabranila rad kriminalnim organizacijama pod maskom političkih partija i oduzela im političku moć, nakon što su se institucije oslobodile uticaja njihovog “partijskog” kadra, stvoreni su uslovi za održavanje prvih slobodnih izbora. Njihovo sprovođenje vrši nezavisna tehnička vlada, koja može usvojiti zakone neophodne da se izbori sprovedu na legalan način.

6. Provjera porijekla imovine svih koji su obavljali najviše državne funkcije, imovine njihovih članova porodice i kumova-borba protiv korupcije na najvišem nivou

To nas na kraju dovodi do najvažnije tačke. Nakon što su konačno formirane slobodne institucije, njihov prvi zadatak mora biti odlučna borba protiv korupcije, što podrazumijeva provjeru porijekla imovine bivših političkih elita, te im se oduzima imovina stečena kriminalnim i ostalim protivzakonitim radnjama. Na ovaj način, tim ljudima se oduzima još značajnija moć, ona ekonomska, putem koje su navikli da vladaju i kontrolišu institucije. Ovo je vrlo važno jer samo na ovaj način se može spriječiti bilo kakav uticaj tih kriminalaca na državu i društvo. Nužna posljedica utvrđivanja kriminalnih radnji jeste zatvaranje odgovornih za te kriminalne radnje, što je odlučujući udarac i predstavlja konačno raskidanje veza države sa mafijom.

Ovo su apsolutno neophodne stvari koje treba učiniti da bi se omogućio izlazak iz ove krize i da bi demokratija u Crnoj Gori bila uopšte moguća, ovo je taj apsolutni minimum. Kako će se stvari dalje odvijati, zavisi od nas samih. Po meni, trebalo bi voditi politiku koja je vođena interesima ove države, u svakom pogledu, od političkog, ekonomskog, socijalnog pa sve do spoljnopolitičkog nivoa. U spoljnoj politici treba se postaviti kao istinski nezavisna država kojoj evropske integracije nisu neophodnost već samo jedna alternativa, kojoj je vojna neutralnost prirodni izbor kako bi zadržala dobre odnose sa svim relevantnim faktorima u ovom multipolarnom svijetu. Dosta je bilo servilnosti i poslušništva, povijanja pred tzv. “nosiocima evropskih vrijednosti” koji su se pokazali čak i korumpiranijim od naših vlastodržaca, dosta je bilo politike poltronstva zarad uskih ličnih interesa i par hiljada evra u džepu. Potrebna nam je Vlada koja bi vodila odgovornu ekonomsku politiku održivog razvoja, zaštite domaćeg proizvođača, a pogotovo energetskih resursa, koja bi politika omogućila valorizaciju tih brojnih potencijala tako da ova mala zemlja može da postigne životni standard dostojan čovjeka. Ipak, ono što je najvažnije jeste da se konačno omogući građanima da slobodno izaberu put kojim žele da idu, da im se ne nameću neke nedostižne utopije, da im se ne plasiraju laži kako sad treba da se žrtvujemo da bi nam posle bilo med i mlijeko u EU ili NATO. Do sopstvenog blagostanja treba da znamo sami da dođemo, jer mi kao građani znamo šta nam je potrebno i na tome treba da insistiramo. Ukoliko bi se ovaj opisani model demokratizacije dosljedno sproveo stvorili bismo sebi mogućnost za novi svijet, stvorili bismo solidne osnove budućnosti sopstvenoj djeci, oslobodili bismo Crnu Goru od podaničkog mentaliteta, princip smjenjivosti vlasti bi postao pravilo koje bi onemogućilo pojavu ovakvih i njima sličnih tiranija. To je zato što bi svaka vlast tada znala da odgovara crnogorskim građanima koji imaju kapacitet da je smijene u svako doba ako se ta vlada pokaže kao loša. To bi uzrokovalo odgovorniji rad vlade i samim tim bolje odluke. Nezavisne institucije bi vodile računa da te odluke budu zakonite. Ako se pak odlučimo i za neke druge oblike, poput nekog modela neposredne demokratije, to je takođe mogućnost koju treba uzeti u obzir. Poenta je da bismo imali slobodu da gradimo državu prema mjerilu svojih potreba a ne tuđih interesa. Ukoliko političke partije ne žele da preuzmu odgovornost jer se možda prepoznaju u nekim od ovih tačaka, onda je to naša odgovornost da izvršimo odlučujući pritisak. Ovih 6 tačaka su trenutno jedina realna opozicija u Crnoj Gori. Svi koji sebe smatraju opozicionarima ili koji hoće tako da djeluju trebalo bi da ih prepoznaju kao zajednički interes u borbi za demokratiju, za istinski slobodnu i nezavisnu Crnu Goru. Ovi zahtjevi su politička realnost svakom, elementarno politički pismenom, građaninu, i zato treba da zauzmu odgovarajuće mjesto u ovoj borbi, kao elementarna ideja vodilja. Podržimo ih potpisom na peticiji: http://www.peticije24.com/6tacakademokratizacije_cg i pozovimo sve one koji dijele zajednički cilj da se ostave dnevnopolitičkih igrica i simulacije demokratije i odgovorno se prihvate odlučne borbe, do kraja, do cilja, do pada diktatora, do slobode!

(R)evolucija

nuits-4-aout-L-BRJ3VN

Posmatrajući sva skorašnja dešavanja, sa osvrtom i na crnogorsku dalju prošlost, došao sam do zaključka da je kod nas riječ revolucija poprimila neke negativne odlike, još malo pa će prerasti u tabu temu. Tako su se često mogle čuti izjave “ulica nikad ništa dobro nikom nije donijela”, “to je pozivanje na linč i krv”, “podgrijavanje atmosfere straha i panike” itd. Ovo mi je vrlo čudno iz prostog razloga što je revolucija gotovo uvijek progresivno orjentisana i samim tim evolutivno neophodna. Iz toga slijedi zaključak da do revolucije dolazi u trenutku kada određeni politički sistem ili društveno-ekonomski poredak nema potporu za svoje postojanje u realnosti, budući da je postao štetan i da ga je stoga neophodno prevazići. Ono što je važno imati na umu pri građenju stava o revoluciji jeste šta ona zapravo znači. U današnje vrijeme ona dobija itekako negativnu konotaciju budući da se predstavlja kao nasilničko ponašanje, rušenje nekog poretka ili vlasti na silu. Ovdje je važno razumjeti taj element sile. Činjenica da su revolucije često praćene neredima ne podrazumijeva da se neki poredak ruši na silu. Do nereda i ostalih negativnih pojava koje prate revolucije dolazi najčešće iz razloga što vladajuće elite i ostali moćnici koji teže održanju statusa quo zbog privilegija koje im to donosi nastoje da taj poredak ili sistem održe upravo na silu. To je jednostavno tako sa vlašću, njeni nosioci se ne odriču od nje tako lako, ne mareći za potrebe društva. Jedina sila koju revolucija zaista posjeduje jeste ideja čije je vrijeme došlo. Možda i ponajbolju definiciju revolucije dao je upravo Džek Goldstoun odredivši je kao “napor da se transformišu političke institucije i opravdanost političkih autoriteta u društvu, koji je praćen formalnom ili neformalnom masovnom mobilizacijom i vaninstitucionalnim akcijama koje podrivaju vlast”. Dakle, nigdje se ne pominje konkretno nasilje. Vaninstitucionalne akcije su sve akcije koje se odvijaju van institucija sistema i same po sebi ne podrazumijevaju nasilje. Takve akcije nalaze svoju primjenjivost u trenutku kada je jasno da institucije Sistema nisu više adresa na kojoj se mogu ostvariti prava tj. putem kojih je moguće doći do željenih promjena. Dobar primjer koji potvrđuje ovu činjenicu su nenasilne revolucije, koje su mahom kampanje građanskog otpora, koje uključuju različite oblike nenasilnih protesta, sa ciljem da dovedu do odlaska vlade koja se vidi kao autoritarna. Takvi protesti imaju često ograničeniji cilj nego revolucije, ali ponekad građanski protesti sa revolucionarnom svrhom mogu dovesti do pada diktatorskog režima ukoliko sebi obezbijede određeni stepen podrške od strane oružanih snaga, ili bar njihovu dobrovoljnu neutralnost. Efektivna kampanja građanskog otpora, i čak dostignuće nenasilne revolucije, je moguće u određenim slučajevima čak i kada vlada preduzima brutalne mjere u obračunavanju sa protestantima; pa stoga, uvreženo mišljenje da je kod većine revolucija koje su se dogodile u diktatorskim režimima bilo riječ  o krvavim i nasilnim ustancima nema istorijsko utemeljenje. To je posebno slučaj u 20.vijeku, kada su nenasilne revolucije bile vrlo uspješne i dosta česte. Po jednoj teoriji u demokratiji se smatra da je njena osnovna svrha da omogući mirnu revoluciju. Bivši američki predsjednik Džon Kenedi je tako jednom prilikom izjavio: “Oni koji onemogućavaju mirnu revoluciju čine nasilnu revoluciju neizbježnom”. Džordž Lakej je u svojoj knjizi iz 1976. “Manifesto Nenasilne Revolucije” iznio strategiju od 5 faza za nenasilnu revoluciju. Prva faza je kulturna priprema ili “osvješćivanje”, koja podrazumijeva edukovanje, pripremu i podizanje svjesnosti o potrebi nenasilne revolucije. Druga je izgradnja organizacija. Ovo se više odnosi na organizovanje, tj. povezivanje različitih formalnih i neformalnih grupa ili organizacija u cilju što koherentnijeg djelovanja sa naglaskom na nenasilje. Treća faza su konfrontacijski organizovane i javne kampanje poput štrajkova, marševa, bojkota, “sit in”-a, “umiranja”, blokada koje remete normalno funkcionisanje sistema i vlade. Četvrta etapa podrazumijeva masovnu nesaradnju. Grupe sličnih afiniteta ili mreže takvih grupa širom zemlje se angažuju u sličnim akcijama koje remete normalno funkcionisanje. U petoj fazi se formiraju paralelne institucije koje preuzimaju funkcije vlade. Džin Šarp je predložio cijelu listu od 198 metoda nenasilne akcije koje revolucionari mogu preduzeti. Tu listu možete pogledati u našoj PDF arhivi. On je još ustvrdio da nijedna vlada ne može vladati bez saglasnosti građana. To je kasnije preraslo u mnoge takve pokrete koji su donijeli promjene revolucionarnih karakteristika u društvima (SAD – Martin Luter King; Indija – Mahatma Gandi). Gandi je još rekao da je građanska neposlušnost sveta dužnost građanina kada vlada postane korumpirana i nelegitimna.

Dakle, najvažnija stvar na koju ovdje želim da upozorim su terminološke igrice i zamjene teza koje se obično vezuju za pomen naziva revolucija. Po meni, revolucija je neophodnost onda kada je određeni koncept države ili društva prevaziđen, pa ga treba mijenjati, ili kada je stanje u zemlji takvo da obesmišljava nominalni koncept društvenog uređenja. Drugim riječima, ako je određeni koncept samo proklamovan kao demokratski dok u njemu zapravo demokratije uopšte nema, već dobija odlike diktatorskog, onda je njegova smjena prijeko potrebna. Nadalje, revolucija je dakle moguća nenasilnim ili mirnim putem. Do nasilja u većini slučajeva dolazi kada se vlast sukobljava sa demonstrantima upotrebljavajući brutalnu silu oružanih snaga. Upravo oni teže tim bombastičnim izjavama, poput “rušenje demokratskog uređenja, državni udar, prolivanje krvi na ulicama” i slično. Svrha takvih najava je primarno da diskredituje sam protest (tj. da ga predstavi “rušilačkim i divljačkim”), budući da se na nasilje mora odgovoriti nasiljem u cilju “zaštite ustavnog poretka i državnog uređenja”. Drugo, takve izjave imaju za cilj stvaranje atmosfere straha i panike u društvu, kako bi se umanjila efikasnost tih protesta, uz prejudiciranje krivice za takva dešavanja na organizatora. Tome smo nedavno i sami bili svjedoci, kada su na sam pomen protesta, predstavnici vlasti upravo reagovali takvim  izjavama “povratak u 90-te, nasilje” i sve ono što prethodno već pobrojah. Ja sam te izjave razumio kao prijetnje upotrebom sile, ukoliko oni budu smatrali da je to potrebno (tj. zavisno u kojoj mjeri bi ti protesti ugrozili njihove fotelje). Zaštita ustavnog poretka i državnog uređenja kao razlog za obračun sa demonstrantima je apsolutna besmislica, posebno u našem slučaju, jer trenutno ne postoje težnje da se isti mijenja. Svi zapravo težimo demokratskom uređenju, ali smatramo da ovi koji su trenutno na vlasti nemaju veze sa demokratijom, da je taj pojam čista apstrakcija kod nas, da su upravo oni ti koji gaze ustavni poredak, da smo još uvijek zaglibili u tranzicionom periodu. Između ostalog, razlog tome leži u činjenici da je postojeće rukovodstvo odgajano na principima nekog drugog društvenog uređenja, odnosno komunističkog, a neke stvari se ne mijenjaju lako. Sve i kad bi htjeli, oni ne posjeduju demokratski kapacitet u mjeri potrebnoj da dovede do demokratizacije društva u tranzicionom periodu. Da je to istina, sami su dokazali tokom prethodne 24 godine. Demokratija u Crnoj Gori je samo jedna obična šarada, čista forma bez suštine, i što je najgore, bez volje i težnje da se dođe do te suštine. Ovdje dakle imamo posla sa jednim klasičnim diktatorskim režimom. Podsjetimo se da diktature karakteriše akumulacija moći u rukama jedne osobe ili grupe ljudi. U našem slučaju, to je prva familija. Institucije sistema koje u demokratskim društvima moraju biti nezavisne da bi omogućile vlast naroda, odnosno onemogućile samovolju vlasti, kod nas su zarobljene i korumpirane, što se vidi iz činjenice da donose odluke koje su u interesu upravo vlasti, koje onemogućavaju ostvarenje i zaštitu prava građana u slučajevima kada su ona povrijeđena, ograničena ili oduzeta od strane vlasti. To se prevashodno odnosi na pravosuđe čija je uloga kontrola vlasti i zaštita ustavom i zakonom zagarantovanih prava građana. Riječ je o glavnom stubu istinskih demokratskih sistema. Kod nas te institucije (sudovi i Državno Tužilaštvo) nisu samostalne što je preduslov za ostvarivanje njihove funkcije. To vidimo iz (ne)efikasnosti i jednih i drugih u procesuiranju korupcionaških afera, kriminalnih, protivzakonitih i protivustavnih aktivnosti i djela u koje su uključeni najviši državni funkcioneri. Mnogi od njih bi u zemljama sa demokratskim uređenjem bili odmah smijenjeni sa funkcije koju obavljaju, i nakon procesuiranja pred istinski nezavisnim institucijama, bili bi kažnjeni u skladu sa zakonom. Kod nas se to ne dešava, već dokaze o korupcionaškim i kriminalnim radnjama naših državnih funkcionera prikupljaju italijanski i njujorški sudovi, koji dokazi opet našem Tužilaštvu nisu dovoljni ni za pokretanje istrage, a kamoli šta drugo. Upravo takvim aktivnostima, oni su stekli značajnu ekonomsku moć kojom kontrolišu sistem, bilo podmićivanjem ili na neki drugi način. Sa druge strane, građani teško ostvaruju svoja prava preko sudova, posebno kad se na drugoj strani nađu državnici ili njihovi bliski saradnici, pa tako sudski procesi traju i po više desetina godina!! Čak i kad sudovi priznaju ta prava građanina, izvršenje sudskih presuda često zna biti vrlo komplikovano. Sve je to usled korumpiranosti tih institucija. Korupcija inače vlada u svim profesijama, ali je u ovim posebno pogubna upravo zbog uloge koju ove institucije imaju u državi. Pitajte danas crnogorske građane koliko vjeruju sudovima i tužilaštvu? Oni koji vjeruju vjerovatno nisu imali iskustva sa istim 🙂 Nadalje, da li se zaista može govoriti o slobodi medija, kad novinari bivaju pretučeni na ulici ili ubijeni upravo iz razloga što govore stvari koje ne idu na ruku režimu? Da li je to odlika diktature ili demokratije? Da li je odlika demokratije zapošljavanje građana po ključu partijske pripadnosti, pri čemu je vrlo poželjno da pripadate upravo njihovoj partiji? Tu su prekršene brojne slobode i prava građana, Ustav i zakon zemlje (koja je kršenja taksativno navela Akcija za ljudska prava – http://www.hraction.org/?p=3028) Dakle, da zaključimo, u Crnoj Gori imamo situaciju u kojoj je jedna grupa ljudi (aka “prva familija”) akumilirala svu realnu političku i ekonomsku moć, koja novcem stečenim kriminalnim radnjama i drugim pritiscima kontroliše temeljne državne institucije obezbjeđujući sprovođenje sopstvene volje mimo zakona i Ustava (tj. samovolja), koja suzbija kritičku misao i sva oprečna mišljenja često na vrlo brutalan način, koja diskriminiše svoje građane prema njihovoj partijskoj pripadnosti (tj. nepripadnosti vladajućoj partiji – što je odlika jednopartijskih sistema), i koja ima aparat državne prinude na raspolaganju i koji dosta često zloupotrebljava. Sve su to jasni indikatori jedne diktature. Ovo je zapravo hibrid, koji samo ima lice demokratije. Ne dajte da vas zavara postojanje tzv. nezavisnih institucija i medija, nevladinih organizacija i slično, jer nam je svima jasno da je u pitanju puka formalnost. A forma se nikada ne smije miješati sa suštinom, niti se formom ikada treba zadovoljiti.

Sve to nas na kraju dovodi do jasnog zaključka da je našem društvu potrebna suštinska i korjenita promjena. Ovdje nisu dovoljne neke površinske reforme i minimalne dekriminalizacije. Neophodno je da se institucije oslobode od pogubnog uticaja ove oligarhije. Neophodno je da se društvo u cjelini oslobodi od svih negativnih stvari koje su postale prihvaćene kao vrline u jednom trulom sistemu vrijednosti koji je izgradila ova vlast. Neophodno je da se sve to odbaci i krene u izgradnju nečeg novog. Neophodna je, dakle, revolucija. Od te riječi nipošto ne treba zazirati, iz svih razloga koje sam naveo na početku teksta i koji su, nadam se, pomogli u rasvjetljavanju njene pozitivne uloge u društvima koja su u fazi propadanja. Revoluciju ne treba shvatiti drugačije nego što joj samo ime kaže, revolt radi evolucije! Evolucija zahtijeva da ono što je staro, prevaziđeno, pogubno i bezvrijedno umre, kako bi nastalo nešto progresivnije. Da bi se do toga došlo, potrebno je prethodno pružiti odlučan otpor tome čiji kraj dolazi, ali čiji je instikt održanja tada i najjači. Ovo je otpor koji može imati revolucionarne posledice, ne zbog načina borbe, već zbog konačnog cilja i efekta koji se postiže. To je pravo mjerilo revolucije. Ona može biti nenasilna i mirna, ali da dovede do suštinskih promjena koje vode boljitku, koje mijenjaju staro za novo, za bolje. Nije revolucija kada postoji nasilje, a rezultat je u biti isti, što narod kaže “sjaši Kurta, da uzjaše Murta”. Ona je istinska samo kad je njen rezultat istinska promjena.

Stoga, ključna stvar je da u svojim glavama i srcima prepoznamo koliko nam je takva promjena potrebna, da “osvijestimo potrebu za revolucijom” na nivou društvene kolektivne svijesti. Sve to ide redom, od pojedinca do pojedinca, i to je svakako jedan proces. Mnogi kažu da je probuđen pojedinac ključ za pobjedu. Slažem se u potpunosti s tim, jer takav pojedinac neće pristati na apstrakcije i iluzije kojim ga Sistem drži u svojim raljama. U odnosu na potrebu promjene, smatram da broj takvih pojedinaca kod nas progresivno raste, što je dobro. Ipak, “vizija bez akcije je puko sanjarenje”, u ovom slučaju, sužnja o slobodi. Potrebno je da nešto podstakne da ta vizija postane akcija, potrebno je hrabrosti i odlučnosti. Stoga, kako na nivou pojedinca, tako je i na nivou društva potrebno preduzimati korake koji će razbiti “tabu o revoluciji” koji polako postaje prihvaćen. To je upravo i cilj ovog degenerisanog Sistema, da obezvrijedi učinkovitost takvog djelovanja, da nas ponovo uspava i uljuljka u lažnoj sigurnosti i stabilnosti naših života. Nama je, kao društvu, neophodno da spoznamo da možemo. Kada se ta spoznaja uprisutni u dovoljnoj mjeri, cilj je na korak od ostvarenja. Takvo uprisutnjenje te spoznaje može se dogoditi samo ako budemo istrajni u svakoj vaninstitucionalnoj borbi u koju krenemo, ako ih pokrenemo što više, počev od bojkota, nenasilnih protesta, marševa i blokada ulica, pa čak i pojedinačnih akata građanske neposlušnosti kao i kolektivnih koji bi doveli do sve širih opstrukcija funkcionisanja Sistema, jer mu treba vezati ruke, uskratiti mu sve izvore moći. Ne smije se dozvoliti da ništa uguši tu iskru otpora, tu ideju promjene čije je vrijeme došlo, taj spiritus movens naše borbe. Takva beskompromisna akcija sa vizijom oslobođenja od diktature (i svake nametnute i od spolja instalirane “demokratije”) i izgradnje puta ka istinski slobodnom društvu je jedino rješenje naše duboke krize, prevashodno krize karaktera, kom je neophodan preporod.